نقد و تبیین تاریخی اندیشه تناسخ باوران مسلمان

انسان دارای دو بعد زندگی و مرگ است. نوع زندگی پس از مرگ انسان ها یکی از مهمترین مباحثی است که در مکاتب و ادیان مختلف به خصوص دوگانه انگاران در باب حقیقت هستی پس از مرگ مورد بحث می-باشد. ذهن انسان ها از قدیم الایام به علت عدم آگاهی و عدم درک زندگی پس از مرگ، ایده ها و نظریات مختلفی را در این باب بیان کرده اند. از نظر تاریخی، تناسخ نخستین بار صریحا در نظرات اوپانیشادها آمده است که در واقع نوعی انحراف از نظریه ی حشر جسمانی است. در عین حال تناسخ توسط آیین هندو به جهان معرفی شد که می توان این دیدگاه را مخالف با دیدگاه اسلام در باب زندگی پس از مرگ و معاد دانست. اما در این بین با وجود دیدگاه اسلام در باب معاد، برخی از اندیشمندان مسلمان به تناسخ معتقد هستند. نخستین معتقدان به تناسخ در میان مسلمانان، غلات هستند که قائل به انتقال روح الهی در پیامبر و ائمه بودند. مهمترین فلاسفه مسلمان که قائل به تناسخ بودند، عبارتند از: محمد بن زکریای رازی: معتقد به تناسخ صعودی و تکامل نفوس حیوانی پس از مرگ؛ ابو نصر فارابی: معتقد به انتقال نفس برخی انسان ها بعد از مرگ به بدن جدید بر اساس فضیلت و یا شقاوت نفس در زندگی قبل خود؛ شیخ اشراق (سهروردی) و شمس الدین شهرزوری و اخوان الصفا: معتقد به تناسخ برای اشقیا که به منظور تکامل و تزکیه نفس پست خود به ابدان دیگری انتقال می یابند؛ احمد احسایی: معتقد به نوعی تناسخ معنوی یعنی انتقال نفس از جسمی به جسم دیگر (اخروی یا برزخی)؛ قطب الدین شیرازی: معتقد به تناسخ به معنی تعلق نفس بعد از مرگ به جسمی مثالی در برزخ؛ محمد غزالی: معتقد به امکان عقلی معاد جسمانی و معرفی آن در زمره ی تناسخ قابل قبول شرع؛ ابویعقوب سجستانی: مشهور به قبول تناسخ. در این مقاله با روش توصیفی و تحلیلی به بررسی منابع اصلی و کتب معروفه این فیلسوفان درصدد بررسی دیدگاه تناسخ باوران مسلمان و همچنین دیدگاه قرآن کریم در این باب هستیم. فیلسوفان مسلمان دقیقا به چه تناسخی معتقدند؟ همچنین تفاوت و علت دیدگاه این فیلسوفان با نظریه اصلی تناسخ را بیان خواهیم کرد.