جۆرە ئەدەبییەکان و کێشەی تیۆری و زاراوەسازییان لە ئەدەبی کوردیدا

ئه م توێژینه وه یه هه وڵێکی شیکاریی-تیۆری و پراکتیکییه بۆ خوێندنەوەی جۆره ئه ده بییه کان، واتە ژانرەکان یان چەشنە ئەدەبییەکان له ئه ده بی نووسراوی کوردیدا. تا ئه مڕۆ که مترین توێژینه وه له م باره یه وه ئەنجام دراوە، بەڵام له ئه ده بی جیهانیدا بایه خی زۆر بەم بابەتە دراوه و مێژوویەکی کۆنی هه یه . بە سەرهەڵدانی ڕێبازی مۆدێرنیزمی ئەدەبی، توێژینه وه ی ورد لەسەر ئەم مژارە پێشکه ش کراوه . له به شی یه که می وتاری بەردەستدا له ڕوانگه یه کی تیۆریکەوە باس له م مێژووه ده که ین؛ له ئه ریستۆوه تا ده گاته نوێترین ڕوانگە له م باره یه وه ، وه ک ڕوانینه کانی ژێرار ژێنێت بە نموونە. به شی دووه م تایبه ته به کێشه ی جۆره ئه ده بییه کان له ئه ده بی کوردیدا. له ڕوانگه یه کی تیۆریک و پراکتیکییەوە، باس له ڕوانینی هه ندێ له نووسه ران و ئه دیبانی کوردی سه رده می نوێبوونه وه دەکرێ و تیشک دەخرێتە سەر کێشه ی ڕوانینی ڕه خنه یی و زاراوه سازی بۆ جۆره کانی ئه ده ب. توێژه ر ته واوی سه رچاوه کوردییه کان له باره ی جۆرە ئەدەبییەکانەوە دەخاتە ژێر لێکۆڵینه وه. له سه ره تادا له لای توێژه رانی کورد شیعری لیریک و شیعری ئێپیک هه بووه ، پاشان شیعری دراماتیک وه ک تایبه تمه ندییه کی ئه ده بی ڕۆژئاوایی بۆ زیادکراوه، کە ئه مه یان به لاوازی له ئه ده بی کلاسیکی کوردیدا هه ستی پێ­کراوه و زیاتر لە ئەدەبی کوردیی سەدەی بیستەمدا دەر کەوتووە. پاشان ئه م دابه شکردنە لە ڕوانگەی توێژەرانی ئەمڕۆی ئەدەبی کوردییەوە گۆڕانی به سه ردا دێت، به هۆی ئه وه ی شیعر هه رده م ڕووبه رێکی بەربڵاوی داگیرکردووه. ته نیا دوو بن جۆر، یان ژێرچەشنی شیعر له ئه ده بی کوردیدا زۆرتر لەوانی تر گەشەی سەندووە، ئه مانه ش شیعری لیریک و شیعری فێرکارین. چیرۆکەشیعرەکانی ئەدەبی کلاسیکی کوردیش خاوەنی مۆرکێکی گێڕانەوەیین و جێگای سەرنجن . هۆکاری سەرەکیی گەشەی هەندێ بن جۆر لە ئەدەبی کوردیدا بۆ تایبه تمه ندیی ئه ده بی کوردی کە لە وتارەکەدا شی کراونەتەوە، ده گه ڕێته وه.

کلیدواژه ها:

جۆری ئه ده بی ، شیعر ، په خشان ، لیریک ، فێرکاری ، ئێپیک ، دراماتیک