بررسی کارویژه دو خط مشروطه و مشروعه در تاریخ معاصر ایران

نهضت مشروطه، از تحولات مهم تاریخ معاصر ایران است که ابتدا، از سوی عالمان دینی و با شعار »عدالتخواهی» بنیان گذارده شد و در ادامه، شعار »مشروطهخواهی» به جای آن نشست. در نهضت یاد شده، جریان اجتهادی شیعه با دو برداشت: الگوی »مشروطه» و »مشروعه» فعالیت چشمگیری داشته است. مرجع تقلید جریان مشروطهخواه، آخوند خراسانی و نظریهپرداز آن، علامه نایینی و مرجع تقلید جریان مشروعهخواه، آیتالله سید محمدکاظم طباطبایی یزدی و نظریهپرداز آن، آیتالله شیخ فضلالله نوری بودهاند. سیر تحولات نهضت مشروطه، بویژه پس از اعدام شیخ فضل الله نوری به سمت و سویی رفت که بسیاری از رهبران دینی مشروطهخواه، از دیدگاه خود مبنی بر حمایت از مشروطهطلبان غیردینی، پشیمان شدند و در این زمان، اقبال عمومی مردم به مرجعیت سید یزدی صورت گرفت. شکست نهضت مشروطه باعث شده تا فرایند تحقیق و پژوهش در این خصوص همواره به گونهای پیش رود که از جریان مشروعه دفاع شود و جریان مشروطه به بوته نقد گذاشته شود. این در حالی است که ضمن اذعان بر »حقانیت» دیدگاه مشروعه، بویژه در ظرف تاریخی نهضت مشروطه، به نظر میرسد »اصالت» دیدگاه مشروطه به مثابه یک ملاک و قاعده برای حرکت در تاریخ، بیشتر از دیدگاه مشروعه باشد. بررسی تحولات تاریخ معاصر در سده پس از نهضت مشروطه، به خوبی نشان میدهد که کارآمدی دیدگاه مشروطه در این دوره بیشتر از کارآمدی دیدگاه مشروعه بوده است.

کلیدواژه ها:

مشروطه ، مشروعه ، عدالتخانه ، مجلس مشروطه