اندازه گیری و مقایسه درجه رشد حامی فقرا در کشورهای اسلامی

فقر یکی از اصلی­ترین عوامل در طول تاریخ می­باشد که جامعه بشری با آن روبرو بوده است، رشد بالای اقتصادی در دهه گذشته ایده­ای مبنی بر اینکه رشد می­تواند به کاهش فقر در جهان منجر شود رایج شد و قبل از غالب شدن رشد حامی فقرا بر تفکرات توسعه­ای بود و در دهه ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ اغلب تفکرات توسعه­ای در ارتباط با رشد و فقر، تفکرات رشد سریز نیز بود و بعد از آن اغلب فکر می­کردند که رشد منجر به افزایش فقر می­شود که این تفکر توسط بهاگواتی در سال ۱۹۸۸ در شرایط انقلاب سبز پدید آمده بود اما در دو دهه ادبیات توسعه­ای در پیرامون رشد حامی فقرا گسترش پیدا کرده است. نابرابری هم به اندازه رشد از اهمیت برخوردار است زیرا افزایش نابرابری منجر به افزایش فاصله طبقاتی در جامعه می­شود و می­تواند باعث عدم بهبودی وضعیت فقرا در جامعه شود و از آنجا که فرضیه کوزنتس بیان می­دارد که رشد در مراحل اولیه منجر به افزایش نابرابری می­شود تا زمانی که کشورها به یک درآمد متوسط دست یابند، بنابراین رشد زمانی حامی فقرا خواهد بود که در کنار کاهش فقر به کاهش نابرابری هم کمک کرده باشد. در این مقاله ارتباط بین سه مفهوم توسعه یعنی فقر، نابرابری و رشد را با استفاده از  شاخص­های رشد حامی فقرا (شاخص کاکوانی و پرنیا (۲۰۰۰) و کاکوانی و سان (۲۰۰۳))  در ۹ کشور اسلامی مورد بررسی قرار گرفته که از آخرین داده­های در دسترس پایگاه اطلاع رسانی PovcalNet  و پکیچ توزیعی تحلیلی استاتا استفاده شده است. هدف اصلی این پژوهش بررسی ماهیت رشد بدون در نظر گرفتن عوامل تعیین کننده رشد است. نتایج بدست آمده برای کشور قزاقستان (۶-۲۰۰۱، ۱۰-۲۰۰۶ و ۱۵-۲۰۱۰) نشان می­دهد که رشد منجر به کاهش فقر و همچنین به­طور واقعی نابرابری را بین فقرا و اغنیا کاهش داده است، که نشان دهنده رشد قویا حامی فقرا در این کشور می­باشد. همچنین تاجیکستان (۲۰۰۴-۱۹۹۹) بیشترین کاهش فقر را تجربه کرده است. نتایج نشان می­دهد ماهیت رشد در کشورهای تاجیکستان (۲۰۱۵-۲۰۰۹) و ترکیه (۲۰۰۶-۲۰۰۲) که رشد مثبت تجربه کرده­اند با اندازه­گیری شاخص­های مختلف فقر، فقرزا بوده و در کشور ایران در دوره ۲۰۱۴-۲۰۰۶ با استفاده از شاخص رشد حامی فقرا (PPGI) و نرخ معادل رشد فقر (PEGR) به ترتیب فقرزا و حامی فقرا بوده است. به­طور کلی نتایج تحقیق نشان داد که نمی­توان رشد را در کشورهای اسلامی به­طور نسبی حامی فقرا دانست. اگر رشد حامی فقرا با شاخص­های مختلف فقر اندازه­گیری شود نشان می­دهد، افراد نزدیک خط فقر نسبت به افرادی که دورتر از خط فقر (فقیرترین فقرا) زندگی می­کنند از منافع بیشتر رشد، بهره­مند خواهند شد.

کلیدواژه ها:

فقر ، رشد حامی فقرا ، نابرابری ، DASP