تبیین و فهم در تاریخ

فلسفه تاریخ با توجه به دو معنای متفاوتی که از واژه «تاریخ» اراده می شود، یعنی سلسله حوادث گذشته که مورد پژوهش مورخ است و خود پژوهش مورخ، به ترتیب به فلسفه نظری تاریخ و فلسفه نقدی یا تحلیلی تاریخ تقسیم می گردد. هدف فلسفه نقدی تاریخ این است که ماهیت پژوهش تاریخی را وضوح بخشد و پیش فرضهای اساسی،ژمفاهیم نظام بخش و روش تحقیق آن را بر رسد. بیشتر نوشته های فلسفی درباره تاریخ درواقع تلاش برای پاسخگویی به این سوال است که آیا بدون قیود و شروطی مهم می توان گفت که تاریخ جز علوم تجربی است یا نه؟ در پاسخ به این سوال و در بحث از آن نوع تبیین یا فهمی که مورخان در پی آن هستند، ایده آلیستها غالبا بر این قولند که اندیشه یا مفهوم این نوع تبیین با تبیینی که عموما در مطالعات علمی مناسب به نظر می رسد تفاوت دارد و در مقابل پوزیتیویست ها معمولا منکر این تفاوت هستند.