اثر سیل استثنایی بهمن ۱۳۹۵ بر تغذیه مصنوعی آبخوان در سامانه پخش سیلاب گربایگان فسا

آگاهی از چگونگی عملکرد سامانه های پخش سیلاب بر مهار سیلاب و تغذیه‎ی مصنوعی آبخوان‎ها در کنار سایر عوامل طبیعی موثر در تغذیه سفره ها، از مهم­ترین فعالیت­های قابل ارزیابی در مدیریت طرح های پخش سیلاب بر آبخوان ها (آبخوان­داری) است. هدف این مقاله بررسی اثر طرح های آبخوان داری بر مهار سیلاب و تغذیه‎ی آب­های زیرزمینی دشت گربایگان فسا در واقعه‎ی سیلاب بی‎سابقه بهمن ۱۳۹۵ است. برای نشان دادن نقش سامانه‎های پخش سیلاب بر مهار سیلاب‎ها، عمق سیلاب خشکه‎رود بیشه‎زرد در بازه‎ی زمانی وقوع سیلاب (۲۵/۱۱/۱۳۹۵ تا ۳۰/۱۱/۱۳۹۵) اندازه‎گیری و مقدار بده و حجم سیلاب ورودی و خروجی رواناب به دست آمد. نتایج نشان داد که بیشینه عمق سیلاب ۱۷۶ سانتی‎متری با بده بیشینه ۳۳۰ مترمکعب بر ثانیه، با انجام عملیات پخش به لایه نازک ۸ سانتی‎متری بر روی لبه‎‎ی کانال‎های پخش تبدیل شده که علاوه بر مهار سیلاب، از بروز فرسایش جلوگیری می‎کند. برای نشان دادن نقش پخش سیلاب بر تغذیه آبخوان، ۶ چاه مشاهده ‎ای (پیزومتر) و یک چاه بهره‎برداری به مدت ۲ ماه قبل از وقوع سیلاب و ۵ ماه پس از آن پایش گردید. نتایج نشان داد که ۲ ماه پس از وقوع سیلاب آب به سفره رسیده و صرف تغذیه آبخوان شده است. در این رویداد حدود ۹۹۲۴۳۱۳ مترمکعب (بین ۸۴۲۴۹۵۶ تا ۱۱۴۲۳۶۷۰ مترمکعب) آب وارد آبخوان شده و صرف تغذیه آبخوان شده است. چاه آب آشامیدنی ایستگاه یعنی W۱ که در مرکز سامانه‎ی پخش سیلاب منطقه، دور از منطقه برداشت کشاورزی و خارج از شبکه جنگلی قرار گرفته بیشترین افزایش (۵/۲ متر) را نشان می‎دهد. تامین پایدار آب زیرزمینی برای ادامه فعالیت در این منطقه و مناطق مشابه بسیار ضروری است. برپایه نتایج این بررسی و پژوهش هایی که در ۳۷ منطقه دیگر کشور انجام شده، می توان با اجرای سامانه های آبگیر پخش سیلاب، بحران کم آبی را در این مناطق با ضریب اطمینان بالایی مدیریت کرد. آمادگی برای استفاده از رویداد های نادر در این مناطق بسیار ضروری است.

کلیدواژه ها:

Flood water spreading ، Hydrograph ، Piezometric well ، Gareh Bygone ، Fasa. ، پخش سیلاب ، آبنمود ، چاه پیزومتری ، گربایگان ، فسا