بررسی رابطه تراکم حشره مولد گزانگبین با عوامل گیاهی و محیطی در مراتع گون گزی با استفاده از دانش بومی و نوین

از جمله محصولات فرعی مراتع، نوعی مان است که در اثر تغذیه حشره مولد گزانگبین Cyamophila dicora (loginva) از گیاه گون(.Astragalus adscendens (Boiss&Hausskn به دست می آید و برداشت آن در سطح مراتع ایران دارای سابقه ای بس طولانی است و به نام گزانگبین معروف شده است. گزانگبین حاصل جنبه دارویی و خوراکی داردجزء، ملین های قندی محسوب شده و در صنعت شیرینی سازی کاربرد فراوان دارد و افراد محلی با استفاده از وسایل سنتی، گزانگبین این گیاه را از شاخه ها و برگ های جوان جدا سپس آن را به کارگاه های شیرینی سازی حمل میکنند. از طریق نمونه گیری تصادفی- سیستماتیک و با استفاده از ترانسکت خطی، معیارهای بیولوژیکی شامل شدت تراکم حشره مولد گزانگبین، سطح تاج پوشش به مترمربع، درصد پوشش تاجی، سن گیاه، درصد رطوبت موجود در اندام های گون گزی و معیار فیزیکی رطوبت خاک در مراتع مولد گزانگبین در فریدونشهر استان اصفهان اندازهگیری گردید و با تکنیک طرح آماری آشیانه ای و مدل رگرسیون خطی چندگانه روابط بین تراکم حشره با معیارهای بیولوژیکی و فیزیکی تجزیه و تحلیل شد. با استفاده از روش گلوله برفی ثبت باورها و اطلاعات بومی بهره برداران به صورت گفتگو و مصاحبه مشارکتی در خصوص برداشت گزانگبین انجام گردید. نتایج آنالیز آماری نشان داد، ارتفاع، شیب، جهت و عامل محیطی رطوبت خاک در تراکم حشره و بالنتیجه تولید گزانگبین نقش موثری دارند. با تحلیل رگرسیونی مشخص شد که تراکم حشره وابسته به سطح تاج پوشش، سن و رطوبت سرشاخه گیاه است و در سنین بالاتر گون تراکم حشره افزایش مییابد. از دیدگاه بهره برداران محلی، گون در جاهایی که از رطوبت بیشتری برخوردار است، میزبان حشره واقع گردیده و تولید گزانگبین صورت میگیرد. همچنین این باور وجود دارد که بهره برداری در هوای ابری و شرجی یا زدن ده چوب در عصر منجر به عدم تولید گزانگبین و خشک شدن گیاه در سال های آتی می گردد. لذا نتیجه گیری می شود، رطوبت محیط و گیاه از مهترین عوامل بر جمعیت پسیل گز می باشند و در سال های اخیر تغییرات اقلیمی شامل کاهش بارش برف، تغییرات در زمان و میزان بارندگی نقش مهمی در کاهش جمعیت حشره مولد گزانگبین داشته است.

کلیدواژه ها:

تولید گزانگبین ، رطوبت گیاه ، رطوبت خاک ، تغییرات اقلیمی.