معرفی و بررسی کهن ترین نسخه خطی تفسیر منسوب به امام حسن عسکری (ع)

تفسیر منسوب به امام حسن عسکری (ع)، از تفاسیر روایی شیعه با نزدیک به یکصد نسخه خطی است، که در نوع خود کم نظیر است. درباره نسخ خطی این تفسیر، تاکنون کار مستقلی انجام نشده و غیر از معرفی مختصر نسخه ها در فهارس، مطلبی یافت نشد. بنابراین، لازم بود تحقیق مستقلی درباره کهن ترین نسخه خطی این تفسیر با پیش کشیدن پرسش هایی انجام شود: ۱. کهن ترین نسخه خطی مستقل و غیرمستقل تفسیر عسکری کدام است؟ ۲. این نسخ خطی، اصیل هستند یا خیر؟ ۳. ویژگی های قدیمی ترین نسخ خطی تفسیر کدام است؟ در نوشتار حاضر، ضمن پاسخ به این پرسش ها، مشخص شد که قدیمی ترین نسخه مستقل تفسیر، نسخه خطی دانشگاه تهران، به تاریخ ۸۰۸ ه.ق. است؛ و از آن سو، قدیمی ترین نسخه خطی (با تاریخ ۷۳۶ ه.ق.) غیرمستقل از تفسیر که حدود چهل روایت از ۳۶۳ روایت موجود آن را در بر دارد، نسخه خطی کتاب احتجاج است. همچنین، روشن شد که نسخه کهن تفسیر، دوخطه و ترمیمی است؛ و در ۱۶ برگ اول، به صورت حرفه ای، ترمیم شده است؛ و به نظر می رسد نام کاتب و تاریخ کتابت، مخدوش و نونویس باشند؛ هرچند با توجه به متن اصلی نسخه، این نسخه متعلق به قرن هشتم یا نهم است؛ و کاتب نسخه، حلی کیاء یا علی کیاء، احتمالا از نسل شیعیان زیدی گیلان، بوده است.

کلیدواژه ها:

تفسیر امام حسن ناصری عسکری ، حلی کیاء ، احتجاج ، حسن بن علی ، اطروش