بررسی حجیت سیره و بنای عقلا *

به دلیل ابتنای حجیت خبر ثقه و حجیت ظهورات بر سیره و بنای عقلا، بنای عقلا جایگاه ویژه ای در استنباط احکام دارد. کلمات علمای اصول درحجیت بنای عقلا به ظاهر مختلف وبلکه متهافت است؛ چون عده ای حجیت بنای عقلا را ذاتی و برخی دیگر غیر ذاتی می دانند. افزون بر این، برخی بنای عقلا را همان حکم عقل و گروهی غیر از حکم عقل می دانند. علت این اختلاف ها دو امر است: ۱. عدم تفکیک بنای عقلا «لابماهم عقلا» از بنای عقلا «بماهم عقلا» که اولی ظنی است و منشا آن عقل خاص یا عادت، غریزه و... می باشد و دومی قطعی است و از عقل عام و همگانی ناشی می شود؛ ۲. عدم تفکیک حجیت لازم از حجیت متعدی؛ چرا که وقتی منشا بنای عقلا «لابماهم عقلا»، عقل خاص باشد با شرع ملازمه ای ندارد و صرفا حجیت لازم دارد، ولی بنای عقلا «بماهم عقلا» با شرع ملازمه دارد و حجیتش متعدی است.

کلیدواژه ها:

بنای عقلا ، امضای عام ، منشا سیره ، حجیت لازم و حجیت متعدی