عدم حجیت اصل مثبت و بررسی تطبیقی ماده ۸۷۴ قانون مدنی *

در ماده ۸۷۴ قانون مدنی قانونگذاربا تمسک به استصحاب می گوید: آنکه تاریخ فوتش مجهول است از دیگری ارث می برد. دیدگاه فقها و اصولییون در مورد این مسئله متفاوت است و برخی این ماده را خلاف نظر مشهور دانسته‎اند. اما حقیقتا این ماده نه تنها مخالف با نظرمشهور نیست بلکه مطابق موازین فقهی و اصولی می باشد. چنانچه استصحاب را از اصول عملیه بدانیم طبق مبنای شیخ انصاری، مرحوم آخوند، علامه حائری و اکثر اصولییون که قائل به عدم حجیت مثبتات اصول عملیه می باشند ماده ۸۷۴ قانون مدنی خارج از مدلول عدم حجیت اصل مثبت می باشد. مضافا بر اینکه قاعده مذکور استثنائاتی دارد که طبق آن، دلیل حجیت اصل شامل این نوع لوازم می شود و ماده ۸۷۴ منطبق بر بعضی از این استثنائات است. اما چنانچه بر مبنای نظر متقدمین استصحاب را اماره ظنیه عقلیه بدانیم مشهور بین علما آن است که لوازم امارات حجت است و در نتیجه تمسک به استصحاب و اصل مثبت در ماده ۸۷۴ قانون مدنی بلامعارض می باشد. برخی فقها مانند حضرت امام) که دیدگاهشان مبتنی برعدم توجه به دقت های عقلی در احکام شرعی است، با قطع نظر از اینکه استصحاب اماره باشد یا نه به اصل تاخر حادث استناد کرده‎اند که طبق این مبنا نیز ماده ۸۷۴ مطابق موازین فقهی خواهد بود.  

کلیدواژه ها:

مثبتات ادله ، استصحاب ، اصل عملی ، اماره ، اصل تاخر حادث