ارتقای پیکر و ارتقای مالک در زبان فارسی بر پایه نظریه صرف توزیعی

در زبان فارسی در چارچوب صرف توزیعی مطالعاتی در حوزه ساختواژه با تمرکز بر سطح رابط نحو صرف صورت گرفته است، اما جایگاه پیشینه پژوهشی در سطح رابط نحو معنا نسبتا خالی است. هدف این مقاله تبیین پدیده ارتقای مالک و ارتقای پیکر در زبان فارسی است که مستلزم مرور تمایز میان نقش مالک در ساخت های دومفعولی و نقش پیکر در ساخت های دومتعدی بر مبنای رویکرد تعبیری وود و مرنتز (۲۰۱۷) در چارچوب صرف توزیعی است. مراد از اولی ساخت های تناوب مفعولی است که به لحاظ معنایی به انتقال مالکیت و مراد از دومی ساخت های تناوب مکانی است که به لحاظ معنایی به جابه جایی و تغیر مکان دلالت می کنند. تمایز این دو ساخت در نوع متمم گروه فعلی است که در اولی یک گروه معرف مرکب (D*P) و در دومی یک گروه حرف اضافه ای مرکب (p*P) است. گروه معرف در جایگاه شاخص هسته i* در حوزه D*P نقش مالک و گروه معرف در جایگاه شاخص هسته i* در حوزه p*P نقش پیکر را دریافت می دارند. تبیین پدیده ارتقای مالک بر دو پیش زمینه استوار است: (الف) بیان مالکیت در گزاره که با فعل «داشتن» بیان می شود و (ب) معناشناسی افعال تغییر حالت که مستلزم یک هسته فعلی کوچک به همراه حالت نتیجه در یک گروه معرف متمم است؛ در حالی که پدیده ارتقای پیکر مستلزم پرداختن به (الف) ساخت های دومتعدی واجد افعال انعکاسی طبیعی و (ب) ساخت های آغازی متناظر است. مراد از اولی ساخت هایی است که در آن ها می توان هم یک ضمیرانعکاسی و هم یک گروه معرف ارجاعی را به عنوان مفعول مستقیم به کار برد و با این فرض همراه است که تنها در ساخت های واجد ضمایر انعکاسی (نه گروه معرف ارجاعی) رخداد ارتقای پیکر امکان پذیر است. در ساخت های آغازی متناظر، i* پایینی که نقش پیکر را معرفی می کند درون p*P اشباع شده است. درحالی که ترکیب معنایی جریان دارد i* بالایی نقش کنش گر را معرفی می کند که درون v*P اشباع نشده است. از این رو نقش پایینی با ارتقا به جایگاه بالایی هر دو نقش را اشباع می کند. این پدیده که از آن تحت عنوان ارتقای پیکر یاد می شود نشان می دهد که تنها ساخت های واجد ضمایر انعکاسی (نه ساخت های واجد گروه معرف ارجاعی) می توانند در ساخت های آغازی از عهده آزمون کنش گری برآیند.

کلیدواژه ها:

واژه های کلیدی: افعال تغییر حالت ، افعال انعکاسی طبیعی ، ارتقای پیکر ، ارتقای مالک ، مالکیت در گزاره ، معناشناسی تعبیری