پژوهشی پیرامون مراتب حکم تکلیفی

مساله تعیین مراتب وجودی حکم، از مسائل تاثیرگذار بر بسیاری از مباحث علم اصول است. گواه این مدعا، پراکندگی این مساله در بسیاری از ابواب اصولی است؛ به گونه ای که در سراسر علم اصول، این مساله به مناسبت های مختلفی مطرح و تکرار شده است. مشهور دانشوران علم اصول برای حکم، مراتب متعددی برشمرده اند. در این میان، محقق خراسانی مراتب حکم را چهار مرتبه می داند: ۱. مرتبه اقتضا؛ ۲. مرتبه انشا؛ ۳. مرتبه فعلیت؛ ۴. مرتبه تنجز.در مقابل، برخی محققان اصل تعدد مراتب را ناممکن می دانند.مقاله حاضر به روش توصیفی تحلیلی بر آن است تا با تفکیک بین مراحل و مراتب، اثبات کند که برخلاف مساله تعدد مراحل (که همگان ثبوتا و اثباتا آن را پذیرفته اند) فرضیه تعدد مراتب وجودی نه تنها محال است، بلکه حتی احتمال می رود اساسا اصل نزاع یادشده، لفظی و غیرواقعی باشد. در پایان مقاله، بنابر تمام مبانی موجود در تحلیل ماهیت حکم، مشخص می شود که از میان مراحل متعدد، کدام مرحله را باید ظرف وجودی حکم دانست.

کلیدواژه ها:

حکم تکلیفی ، مراحل ، مراتب ، اقتضا ، انشاء ، فعلیت ، تنجز