انسان مختار، انسان کاسب،؟! بررسی اندیشه مقریزی در تاریخنگاری تقابل یا تطابق دیدگاه کلامی بر اندیشه تاریخی؟ بررسی موردی تقی الدین علی مقریزی

چگونگی کنش­گری انسان در کنار قانونهای فراگیر تاریخی از جمله موضوعاتی است که ذهن نظریه­پردازان تاریخ را به خود مشغول داشته است. با توجه به مکتبهای گوناگون کلامی و مذهبهای مختلف فقهی در جهان اسلام، این موضوع شایسته بررسی است که مورخان مسلمان باورمند به سنتهای الهی که اغلب به یکی از این مکتبها و مذهبها گرایش و یا انتساب داشته­ دیدگاه خود در باره مساله جبر و اختیار را چگونه با تحلیل و تبیین رویدادهای تاریخی پیوند زده­ و کارگردانی خداوند در تاریخ را چگونه با بازیگری انسان همراه ساختهاند. این نوشتار می­کوشد دیدگاه ابوالعباس تقی­الدین مقریزی (۸۴۵ ق.) مورخ پرآوازه شافعی مذهب و اشعری مسلک عصر ممالیک را در این زمینه با روشی وصفی تحلیلی و از طریق استخراج داده­های مرتبط در آثار او و سنجش آنها با رویکرد کلامی وی مورد بررسی قرار دهد. یافته­های این پژوهش ، حکایتگر آن است که مقریزی ، علیرغم تمایلات جبرگرایانه و اعتقاد به نظریه کسب اشعری  در تاریخنگاری خود  به متون دینی متمایل به اختیار و آزادی انسان و نقش فعال او در رویدادهای تاریخی استناد نموده است. کلیدواژه ها: مقریزی،  تاریخنگاری اسلامی، سنتهای الهی، قانونهای فراگیر تاریخی، جبر تاریخی  

کلیدواژه ها:

Maqrizi ، Islamic Historiographies ، Divine Customs ، History’s universal laws ، Historical Determinism. ، مقریزی ، تاریخنگاری اسلامی ، سنت های الهی ، قانون های فراگیر تاریخی ، جبر تاریخی