تحلیل و بررسی نام گذاری جاده ابریشم با تکیه بر جغرافیای اقتصادی

راهی که امروزه به ابریشم مشهور گشته، طولانی ­ترین و یکی از پرکاربردترین راه­های تجاری در طول تاریخ مشرق زمین بوده است. بخش وسیعی از این راه که غربی­ ترین نواحی چین را به شرقی ترین سواحل مدیترانه پیوند می داد، از خراسان بزرگ (از قومس تا آن سوی جیحون) می گذشت. در قرن نوزدهم در پژوهش­های اروپاییان، نام جاده ابریشم برای این راه متداول شد و به زودی نیز شیوع عام یافت. امروزه نیز همه، از شرقی و غربی، این راه تاریخی را به همین نام می شناسند و می ­نامند. این نام­گذاری، از آن رو بوده که به گمان این پژوهشگران، عمده­ترین و مهم ترین کالایی که در طول مسیر راه مبادله می شده، ابریشم بوده است. در پژوهش پیش رو، مسئله درستی یا نادرستی این نام گذاری مورد بررسی قرار گرفته است. بر اساس یافته­ های پژوهش، این نام­گذاری به دو دلیل اساسی نمی­توانسته مبنایی تاریخی و منطبق بر واقعیت­ های عینی آن داشته باشد. نخست اینکه تا پیش از قرن نوزدهم، در هیچ یک از منابع جغرافیایی اسلامی و ایرانی اشاره­ای به نام ابریشم نشده و دست کم بخش اعظمی از آن به نام «راه خراسان» نامیده شده و دوم اینکه بررسی جغرافیای اقتصادی و کالاهای مبادله شده در طول راه مورد نظر، نمایشگر آن است که ابریشم، تنها یکی از صدها کالای مورد مبادله بوده و هیچ برتری خاصی نسبت به دیگر کالاها نداشته است.

کلیدواژه ها:

جاده ابریشم ، راه خراسان ، جغرافیای اقتصادی ، منابع جغرافیایی ، کالاهای مبادله ای