بازخوانی اعتبار سنجی اجماع مدرکی از منظر استاد آملی لاریجانی

اجماع به عنوان یکی از منابع استنباط احکام شرعی از موضوعاتی است که از زمان شکل گیری با چالش­های فراوانی همراه بوده است. از این رو، تلاش­های زیادی برای تصحیح و ضابطه­مند کردن آن صورت پذیرفته است. بر این اساس آنچه در نزد امامیه به عنوان مسئله­ای بنیادین در اعتبار سنجی اجماع قلمداد می شود، کاشفیت آن از رای معصوم است که این امر تنها در صورت اتفاق فقیهان هم عصر با اصحاب ائمه قابل دست­یابی است، زیرا چنین اتفاقی، کاشف از مسلم بودن حکم بیان شده و ارتکازی بودن آن است. آنچه شایسته تحقیق است، چگونگی کشف نظر معصوم ۷ از اتفاق فقیهان است، با بررسی متون دینی می­توان به آراء متفاوتی دست یافت به طوری که برخی تنها به اجماعاتی تکیه می­نمایند که تعبدی باشند و مواردی را که در آنها مدرک اجماع معلوم بوده و یا احتمال استناد به مدرک در آنها وجود دارد، از اعتبار ساقط می­دانند. عده­ای دیگر نیز با التفات به مسئله مدرکی بودن اجماع، همچنان از آن به عنوان عاملی در راستای استنباط احکام بهره برده­اند. در این میان برخی فقها همچون استاد آملی لاریجانی بر این باورند که نمی­توان از مدرکی بودن به عنوان عاملی انحصاری در اعتبار سنجی اجماع بهره برد، بلکه لازم است ابعاد مختلفی از اجماع مورد واکاوی قرارگیرد. از این رو خصوصیاتی همچون اتصال به زمان معصوم۷، مورد ابتلا بودن، عقلائی بودن احتمال و در نهایت، کیفیت بیان حکم در لسان فقیهان، به عنوان عواملی تاثیر گذار در اعتبار سنجی اجماع مورد واکاوی و تبیین قرار گرفت.

کلیدواژه ها:

اجماع حدسی ، اجماع تعبدی ، اجماع مدرکی ، محتمل بودن مستند ، مورد ابتلا