بررسی کارکرد نماد شناختی سیمرغ در قالی های ایرانی با رویکردی به منطق الطیر عطار ومثنوی معنوی مولانا

سیمرغ این پرنده اساطیری در فرهنگ ایرانی قدمتش به دوره باستان می رسد. نقش سیمرغ در عهد ساسانی بر بسیاری از جام ها و ظرف ها نقش بسته است. در دوره اسلامی سیمرغ نماد حکمت و نفس جستجوگر بوده استنقوش قالیهای ایرانی، حاوی روایاتی نمادین است که با الهام از اسطوره های ملی در متن و حاشیه قالی ها به زیبایی به تصویر کشیده شده اند. نقش نمای سیمرغ، یکی از این نقوش است . نقش سیمرغ مانند حیوانات دیگر مثل طاووس در تزیینات مساجد و اماکن مذهبی در کاشی کاری و گچ بری ها استفاده شده و یکی از نمادهای مهم در فرهنگ عرفانی ایران زمین است. که در هیئت نماد خرد و دانایی رخ نموده است. بازتاب های نمادین پرندگان در اسطوره شامل شاخصه هایی چون نمادهای اهورایی،نیکی،آسمان، مرگ و زندگی و روح و نفس است که در قلمرو منطق الطیر عطار و مثنوی معنوی مولوی و توجه خاص به اسطوره های بومی در این جستار با روش تحلیلی – توصیفی، مورد بررسی و واکاوی قرار می گیرند. یافته های پژوهش ناظر بر این است که ریشه اصلی این نماد، بیانگر مفهوم روح و نیروهای آسمانی و... برخاسته از تعامل و شیفتگی روح به نیروی اهورایی و و گرایش تن به بعد زمینی و گیتایی است و تاثیر این کارکرد نمادین به شکل انسان-پرنده و سبکباری روح و روان آدمی؛ رویکرد آیینی در شکل گیری این تعالی جویی و رسیدن به آشیان سیمرغ که نماد از حضرت پرودگار است.

کلیدواژه ها:

سیمرغ ، قالی های ایرانی ، کارکرد نمادین پرنده ، مثنوی ، منطق الطیر