مطالعه ی تطبیقی سنجش درجه ی پراکنش/ فشردگی در کلان شهرهای سیدنی و مشهد

یکی از موضوعات حیاتی قرن بیست و یکم دانشمندان شهری در ارتباط با پایداری شهر، فرم شهر (فشردگی یا پراکنش) و حومه نشینی یا نوشهرنشینی است. در واقع حرکتی از شهر ماشینی به سمت شهر آینده (اطلاعات گره ای ترانزیت شهری) و احیاء مجدد شهری است. بحران انرژی و آلودگی های محیطی در شهرهای ماشینی، باعث تغییر دیدگاهها در تصمیم گیری سیاست های شهری شده است، که فرم شهر فشرده به خاطر پیامدهای مثبتی که پدید می آورد (کاهش طول سفرها و کاهش مصرف سوخت و غیره) پذیرفته شده است. عنصر اساسی لازم برای این پذیرش اندازه گیری میزان فشردگی/ پراکنش است. برای دست یابی به این هدف، این تحقیق با استفاده از ابزارهای GIS و ابتدا با معرفی چهار الگو که کمکی به غنای علمی ادبیات برنامه ریزی شده است، (آنتروپی، جینی، موران و گری)، شاخص فشردگی برای کلان شهرهای سیدنی در استرالیا (با چهل و دو دولت محلی) و مشهد در ایران (با دوازده منطقه ی شهرداری) را محاسبه کرده است. نتایج به دست آمده از این اندازه گیریها نشان می دهد که فرم کلان شهر سیدنی «تک مرکزی» است (جمعیت و اشتغال بالایی در هسته ی مرکزی شهر متمرکز شده و با فاصله از مرکز شهر تراکم جمعیت کاهش می یابد- پراکنش-) و مقادیر شاخص ها بدین صورت است: (آنتروپی= ۹۳۸/۰، جینی= ۳۹/۰، موران= ۲۱۵/۰، گری= ۶۳/۰). اما فرم کلان شهر مشهد «الگویی تصادفی» است (تمرکز کم جمعیت و اشتغال در هسته ی مرکزی و پراکندگی آن در سطح شهر) و مقادیر متغیرهای به دست آمده بدین صورت است: (آنتروپی= ۹۳/۰، جینی= ۲۷/۰، موران= ۱۴۶/۰، گری = ۳۷/۰) در مجموع این مقادیر نشان می دهد که در راستای دست یابی به توسعه ی پایدار شهری، باید الگوی توسعه تغییر نماید.