ارائه مدل های رگرسیونی چند متغیره برآورد رسوب درحوضه های شمال استان خراسان

چکیده امروزه استفاده از داده های رسوب ایستگاه های هیدرومتری نقش اساسی در پروژه های آبی دارد. در این مطالعه داده های هم زمان بار رسوبی معلق- دبی جریان در ایستگاه های هیدرومتری در شمال استان خراسان بزرگ مورد بررسی قرار گرفته اند . ۲۹ ایستگاه رسوب سنجی انتخاب و سپس بار رسوب متوسط سالیانه با استفاده از منحنی سنجه دبی- رسوب برای ایستگاه های منتخب محاسبه شد. مقدار بار رسوبی کل برای این حوزه های با مساحت بین ۵/۶۱ تا ۱۶۸۰۰ کیلومتر مربع از۸/۴ هزارتن تا ۵/۱۹ میلیون تن در سال و مقدار بار رسوبی ویژه از۶۲ تن تا ۳۹۵۶ تن در سال در کیلومتر مربع متغیر بود. به علت تغییرات زیاد بار رسوبی ویژه و کل، ۲۹ حوزه مورد بررسی به دو گروه ۱۷ حوزه بزرگ (بیش از ۵۰۰ کیلومتر مربع ) و۱۲ حوزه کوچک (کوچکتر از ۳۰۰ کیلومترمربع) تقسیم شدند. سپس خصوصیات مختلف حوزه ها (خصوصیات ژئومورفولوژیکی، اقلیمی، هیدرولوژیکی، پوشش اراضی و زمین شناسی) برای بررسی تغییرات زیاد بار رسوبی ویژه وکل در این حوزه ها مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. از آن جا که هیچکدام از پارامترهای مستقل فوق نتوانستند به تنهایی تمام تغییرها بار رسوبی کل و ویژه را در حوزه های مورد بررسی بیان کنند، مدل های رگرسیونی چند متغیره بین پارامترهای مستقل و حالت های مختلف بار رسوبی ایجاد شد. نتایج نشان داد با تقسیم ۲۹ حوزه به دو دسته حوزه های کوچک وبزرگ افزایش قابل توجهی در ضریب تبیین و کفایت مدل برای مدل های به دست آمده برای برآورد بار رسوبی ویژه ایجاد می شود و همچنین ضریب تبیین برای مدل های برآورد بار رسوبی کل نسبت به بار رسوبی ویژه در تمام حالات بالاتر می باشد. بهترین مدل ایجاد شده متشکل از ۵ پارامتر ارتفاع متوسط حوزه، شیب متوسط حوزه، دبی متوسط جریان در کل سال، بارندگی متوسط و دبی حداکثر روزانه با دوره بازگشت ۲ سال برای برآورد بار رسوبی کل در ۱۲ حوزه کوچک در حالتی بود که داده های بار رسوبی در کل سال در نظر گرفته شد (۷۹/۰ME= و۸۵/۰ =R۲). واژه های کلیدی: بار رسوبی، معادلات رگرسیونی، منحنی سنجه، استان خراسان