برآورد اثرات ژنتیکی صفات مختلف کلزا از طریق تلاقی های لاین × تستر در شرایط تنش و عدم تنش رطوبتی

   به منظور برآورد اثرات ترکیب پذیری عمومی (GCA) و خصوصی (SCA)، هتروزیس و نحوه کنترل ژنتیکی صفات مختلف کلزا از جمله عملکرد و میزان روغن دانه، شش رقم بهاره ( لاین) با سه رقم پاییزه (تستر) Opera، Parade و Licord در سال ۹۴-۱۳۹۳ تلاقی داده شدند. ۱۸ فقره نتاج به دست آمده به همراه نه والد در دو آزمایش تحت تنش و عدم­ تنش رطوبتی در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در موسسه تحقیقات کشاورزی دیم (سرارود) طی سال زراعی ۹۵-۱۳۹۴ ارزیابی شدند. نتایج تجزیه لاین × تستر نشان داد که اثر لاین در تمامی صفات به جز صفت طول غلاف در محیط غیرتنش و اثرات متقابل لاین در تستر در همه صفات به جز دو صفت دانه در غلاف و میزان روغن در محیط تنش و طول غلاف محیط غیر تنش معنی دار بود که نشان دهنده تفاوت معنی دار GCA لاین ها و SCA تلاقی ها بود. کنترل ژنتیکی صفات برای دو شرایط محیطی متفاوت بود و محیط اثرات ژنی را در صفات مورد مطالعه تغییر داد. برای صفت عملکرد دانه در محیط تنش اثرات افزایشی ژنی و محیط غیرتنش اثرات غالبیت ژنی نقش مهم تری داشت. میزان روغن دانه در دو محیط از توارث پذیری خصوصی نسبتا پایینی برخوردار بود. بیشترین هتروزیس عملکرد محیط تنش به تلاقی Opera × Comet و محیط غیرتنش به تلاقی Licord × Amica تعلق داشت (۱۶۸ و ۱۷۱ درصد). بالاترین هتروزیس میزان روغن در دو محیط متعلق به تلاقی Opera × Shiralee بود (۶/۱۲ و ۴/۶ درصد). رقم Opera برای بهبود عملکرد تنش و Licord برای شرایط مطلوب آزمون گرهای مناسب شناخته شد. با توجه به دو محیط لاین Comet و دلگان بالاترین GCA و تلاقی Licord × دلگان بالاترین SCA (تاپ کراس) برای عملکرد دانه را داشت.

کلیدواژه ها:

Combining ability ، Gene effect ، Heritability ، Heterosis ، ترکیب پذیری ، عمل ژن ، وراثت پذیری ، هتروزیس