بازشناسی تشیع و هویت در اندیشه فرهیختگان ایرانی پیش از سقوط خلافت عباسی

چکیده فتوحات اعراب موجب تغییر و تحول گسترده ای در حیات مادی و معنوی ایرانیان، به ویژه دگرگونی در برخی مولفه های سازنده هویت ایرانی شد. پیامد این رویداد ازبین رفتن برخی عناصر سازنده هویت همچون سرزمین و دولت، و تغییر برخی عناصر مانند دین، در برابر قابلیت های برتر دین جدید بود. در مواجهه با چنین وضعیتی فرهیختگان ایرانی کوشیدند به روش های مختلف به هویت ایرانی در کنار اندیشه های اسلامی تداوم بخشند. ایشان در کنار توجه به تاریخ و فرهنگ ایران و اسلام، اندیشه های شیعی را در آثار خود منعکس کردند و درصدد پیوند زدن میان هویت ایرانی و تشیع برآمدند. اگرچه این تلاش ها به علت استیلای معنوی دستگاه خلافت عباسی راه به جایی نبرد، ولیکن در دراز مدت با ایجاد تغییرات فرهنگی زمینه احیای مجدد ایران بر پایه آموزه های شیعی را فراهم آورد. پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی در پی مطالعه انعکاس اندیشه های شیعه در منابع مختلف تاریخی و ادبی پیش از حملات مغول و بررسی تاثیر آن بر گسترش تشیع به عنوان یکی از مولفه های مهم هویت ایرانی است.

کلیدواژه ها:

ایران ، اسلام ، تاریخ ، تشیع ، فرهیختگان ، هویت