بررسی آمار دراز مدت بارش و جریان در ایستگاه های منتخب استان آ.شرقی و اردبیل در ارتباط با تغییرات اقلیمی و اثرات پدیده ال نینو و ارتباط بین پدیده بارش و جریان

با توجه به تغییرات اقلیمی که در برخی از سال ها در نواحی مختلف اتفاق می افتد و در آن پارامترهای آب و هواشناسی کاهش یا افزایش نشان می دهد، مانند کم آبی ها و خشکسالی های چند سال اخیر که در اکثر نقاط بویژه استان های آذربایجان شرقی و اردبیل محسوس بوده، معمولا ارتباط این تغییرات مقطعی با عوامل مختلف مورد توجه می باشد. یکی از پدیده های هواشناسی که اثرات آن بر اقلیم و وقوع رخدادهای آب و هواشناسی از قبیل بارش، سیلاب، و ... در قسمت هایی از مناطق مختلف جهان به اثبات رسیده است، پدیده انسو (آل نینو) می باشد. یکی از سوال هایی که عموما توسط دست اندرکاران مسائل آب و هواشناسی مطرح می شود این است که آیا این پدیده در کشورما و در مقیاس کوچکتر در سطح استان آذربایجان شرقی و اردبیل اثراتی دارد یا نه؟ بدین منظور در تحقیق انجام یافته سعی شده است به این پرسش پاسخ داده شود و ارتباط پدیده آل نینو با دو پارامتر اساسی منابع آب یعنی بارش و جریان رودخانه های شاخص استان مورد بررسی قرار گیرد. در این راستا آمار و اطلاعات ایستگاه های مورد بررسی قرار گرفته و با توجه به کیفیت آمارها و طول دروه آماری تعداد ۲۰ ایستگاه بارانسنجی و ۲۱ ایستگاه هیدرومتری برای انجام مطالعه انتخاب شد. ابتدا تغییرات ماهانه و سالانه بارش و جریان در ایستگاه های مزبور در طول دوره آماری مورد مطالعه قرار گرفته، ضمن توجه به نقاط حداکثر و حداقل پارامترها دوره های خشک و تر مشخص گردید. سپس تغییرات دراز مدت پدیده انسو مورد بررسی قرار گرفت و با توجه به وضعیت شاخص SOI سال های دوره آماری بلحاظ دارا بودن شرایط یکی از فازهای پدیده انسو یعنی آل نینو، لانینا و یا نرمال مشخص گردید. سپس رابطه بارش و جریان در ایستگاه های انتخابی با فازهای انسو بروش تحلیل آماری (با دو روش پارامتریک ANOVA و غیر پارامتریک Kruskall-Wallis) مورد تست قرار گرفت. نتایج نشان می دهد از میان ۲۰ ایستگاه بارانسنجی تنها در دو دیستگاه پل الماس و مشیران  تفاوت معنی دار در سطح ۵ درصد بین دوره های ال نینو، لانینا و نرمال وجود دارد. از بین ۲۱ ایستگاه هیدرومتری در هیچکدام از ایستگاه ها تفاوت معنی دار بین دوره ها در سطح ۵ درصد وجود ندارد. ولی بلحاظ میانگین دبی متوسط سالانه در فازهای مختلف، نتایج نشان می دهد در ۲۰ ایستگاه از ۲۱ ایستگاه هیدرومتری مورد مطالعه متوسط دبی در دوره های لانینا کمتر از دوره های ال نینو می باشد. مقایسه تغییرات شاخص SOI همراه با آبدهی سالانه ایستگاه ها نشان می دهد از متدلوژی خاصی تبعیت نمی کند و ارتباط مشخصی بین دو پارامتر بدست نمی دهد. بطور تکمیل مطالعه، پدیده نوسان اقیانوس اطلس شمالی NAO نیز مدنظر قرار گرفت و تغییرات شاخص NAO که نشان دهنده فاز مثبت و منفی پدیده می باشد در طول سالیان گذشته بررسی گردید. سپس بمنظور بررسی رابطه پدیده NAO با کمیت های بارش و جریان، تغییرات دراز مدت شاخص NAO همراه با کمیت های فوق در تعدادی از ایستگاه های شاخص مورد بررسی و مطالعه قرار گرفت. نتایج حاصله حاکی از آن است که در اکثر سال های آماری ارتباط بسیار مشخص و معنی داری بین کمیت های بارش و جریان و شاخص NAO وجود دارد و این ارتباط در جهت عکس بوده و با افزایش مقدار شاخص NAO مقدار بارش و جریان کاهش یافته و بالعکس با کاهش در مقدار شاخص NAO افزایش قابل توجه در مقدار نزولات جوی و وروناب رودخانه ها مشاهده می گردد. همچنین تاثیر بسیار محسوس پدیده NAO در رواناب رودخانه ها در فصل بهار و وقوع سیلاب ها قابل استنباط است.