بررسی میزان فلزات سنگین در منابع آب زیرزمینی تبریز و ارائه روشهای کنترلی

افزایش جمعیت، توسعه مناطق شهری و صنعتی در جهان، دخالت روزافزون بشر را درچرخه طبیعی آب بدنبال داشته است که پیامدهای آن تخریب روزافزون محیط زیست و در بطن آن آلودگی مهمترین مولفه حیات یعنی آب می باشد. عواملی مانند از بین رفتن پوشش گیاهی و جنگلی، پیشروی کویرها، فزونی آلاینده ها و فاضلاب های صنعتی ابعاد گسترده تری در جهان به خود گرفته است، بگونه ای که مناطق محدودی در جهان می توان یافت که فارغ از مسائل زیست محیطی و کاهش کیفیت منابع آب باشد. اندازه گیری میزان تخریب وارده بر محیط زیست و تاثیر آن بر سلامتی انسان بعلت فقدان امکانات در بسیاری از کشورهای جهان هنوز بوضوح احساس نشده است و این خود عامل مهمی در گسترش صدمه بر منابع محیط زیست می باشد. تامین آب سالم و حفظ محیط زیست امری است که با سلامت و بهداشت جوامع ارتباط مستقیم دارد، طبق برآوردها حدود ۸۰% امراض و بیش از ۳۳% مرگ و میرها در ممالک در حال توسعه ناشی از آب آلوده است، بر این اساس حدود ۱۰% وقت مفید هر شخص در اثر ابتلا، به تشخیص یا معالجه بیماری تلف می شود. کشور ما با موقعیت حغرافیایی ویژه خود بطور عمده دارای اقلیم خشک و نیمه خشک بوده و بطوریکه میانگین بارندگی سالانه آن حدود ۲۴۰ میلی متر (۱/۴ بارندگی متوسط جهان) می باشد. از این رو، حفظ منابع آب در ایران اهمیتی فوق العاده داشته و با افزایش جمعیت و انجام برنامه های مختلف توسعه در آینده اهمیت بسزایی خواهد داشت. بنابراین هرگونه طرحی در زمینه احیاء و توسعه بدون مطالعات آب ناقص می باشد. شهر تبریز بعنوان یکی از شهرهای بزرگ صنعتی و جمعیتی کشور نیز طی چند سال اخیر در زمینه های مختلف توسعه بیشتری داشته است، ولی علی رغم این پیشرفت آنچه مایه نگرانی است عدم ارزیابی اثرات توسعه بر محیط زیست در منطقه است، که امروزه برخی از اثرات سوء آن در عوامل زیست محیطی به وضوح مشهود است. آب های زیرزمینی تقریبا تمامی ذخایر مایع آب های شیرین زمین را تشکیل می دهند و به دلیل در دسترس بودن و کیفیت مناسب آنها عمده مصارف آبی تبریز نیز از این منابع تامین می شود. مهمترین خطری که این آبها را تهدید می کند ناشی از مواد مضری است که وارد محیط می شوند، این مواد ممکن است با اعمالی چون: دفع مستقیم آب های آلوده و پساب های صنعتی و شهری در آب های پذیرنده و مخازن سپتیک یا تزریق آنها به زمین، مصرف آفت کش ها در کشاورزی، افراط در کوددهی، مصرف لجن حاصل از تصفیه فاضلاب ها بعنوان بارور کننده زمین، بروز شکاف در جدار لوله فاضلاب ها، نشست شیرابه زباله در محل های دفن آن، دفع زاید رادیو اکتیو، فعالیت های معدن کاری، پخش و تراوش مواد نفتی و غیر نفتی و استخراج نفت و گاز وارد محیط شوند. وجود فلزات سنگین در طبیعت بدلیل خاصیت تجمعی آنها در بدن موجودات زنده و گیاهان امکان تبدیل آنها در غلظت های پائین به مواد سمی خطرناک، ایجاد انواع مسمومیت ها، حساسیت شدید اطفال در برابر آنها و تغییر در وضعیت کلی اکوسیستم، دست اندرکاران محیط زیست را سخت نگران نموده است. مهمترین اثری که برخی از این عناصر در بدن انسان ایجاد می کند، اختلال در فعالیت آنزیم هاست، البته برخی از اینها جزو عناصر اصلی و ضروری بدن تشخیص داده شده اند که بایستی به میزان معینی در آب و جیره غذایی موجود باشند. با توجه اینکه فلزات سنگین در تخلیه به زمین قادرند مسافتی را بطور عمودی طی نموده و تحت فرایندهایی درداخل زمین انتشار یابند، باید انتظار داشت که آب های زیرزمینی نیز از این طریق آلوده گردند. متاسفانه اغلب روش های تصفیه آب قادر به حذف کامل آلودگی نیستند و یا حذف کامل آنها هزینه زیادی دربردارد. از این رو مصرف کننده های آب بناچار در تماس دائمی با این آلاینده های فلزی قرار خواهند گرفت. در این تحقیق وضعیت حضور فلزات: سرب، روی، کادمیوم، کروم، منگنز، مس، نیکل و آهن که از نظر بهداشتی اهمیت زیادی دارند، در منابع آب زیرزمینی تبریز مورد بررسی قرار گرفت تا پس از مقایسه با استانداردها در صورت وجود بیش از حد مجاز، منابع آلوده کننده شناسائی و روش های پیشگیری و کنترل مناسب ارائه گردد. با امید به اینکه مورد استفاده و قبول مراجع ذیصلاح و صاحبنظران قرار گیرد.