تحلیل و بررسی ساز و کارهای طنزآفرین ادبی در روزنامه نسیم شمال

هم زمان با انقلاب مشروطه ایران و تحولات سیاسی و اجتماعی ملازم با آن، مجلات و روزنامه­ها به عنوان مهم­ترین رسانه­های ارتباطی بین مردم و روشن فکران شناخته شد. طنز روزنامه­ای گسترش چشم­گیری یافت؛ به طوری که ژورنالیست­های طنزپرداز در این دوره برای ارتباط هرچه بیشتر با مردم کوچه و بازار، مسائل و معضلات روز را دست­مایه کار قرار داده و به انتقاد از اوضاع و احوال سیاسی و اجتماعی پرداختند. یکی از مشهورترین نشریات مشروطه، روزنامه نسیم شمال است که سروده­ها و نوشته­های طنزآمیز سیداشرف­الدین گیلانی در آن منتشر می­شد. نسیم شمال به دلیل طنز ویژه­اش از اقبال عمومی بی­نظیری برخوردار شد. در این مقاله شگردهای طنزآفرین ادبی در اشعار و حکایات سید اشرف تحلیل و بررسی شده است. نتایج به دست آمده نشان می­دهد از بین ساز و کارهای ایجاد طنز در آثار وی، چند مورد اهمیت و بسامد بیشتری دارد: ۱) به کارگیری نوع ادبی فابل یا همانندسازی با حیوانات که نوعی الگوی روایی- نمادین است. ۲) استفاده از نادان­نمایی که به واسطه آن هر چیزی به ضد خود بدل می­شود. ۳) بازی با معانی سمبل­ها که معطوف به زمینه­های اعتقاد دینی و باورهای خرافی است. ۴) کاربرد تمثیل برای ارائه پیام های جدی از پس عناصر تمثیلی روایت های ساختگی. ۵) بهره­جویی عامدانه از تناقضات درون متنی که فضای سروده یا نوشته را آکنده از تعریض­های سیاسی و اجتماعی می­کند. همچنین مهمل­نویسی در مقام نوعی استراتژی نوشتار طنزآمیز از طریق ارائه مطالب بی­ربط انجام می­شود. 

کلیدواژه ها:

طنز ، شگردهای طنزآفرین ، نسیم شمال ، سیداشرف الدین گیلانی