قلمرو ضمان در فقه مذاهب اسلامی (در امور مالی)

سال انتشار:

1399

نوع سند:

مقاله ژورنالی

زبان:

فارسی

مشاهده:

92

فایل این مقاله در 27 صفحه با فرمت PDF قابل دریافت می باشد

استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:

لینک ثابت به این مقاله:

شناسه ملی سند علمی:

JR_FIQHMG-8-15_003

تاریخ نمایه سازی: 22 خرداد 1400

چکیده مقاله:

شاید بتوان تلاش برای جبران کامل زیانهای وارده بر زیان­دیدگان را محوری­ ترین اصل حاکم بر مسئولیت مدنی دانست. سرچشمه بسیاری از تحولات حوزه مسئولیت مدنی، تلاش برای جبران حداکثری خسارات و بی­ جبران نماندن زیانهای وارده به اشخاص بوده است. بررسی ضوابط ضمان قهری در فقه اسلامی نشان می­ دهد که این نظام فکری و ظرفیتهای موجود در آن از غنای کافی برای جبران کامل خسارات ناروای وارد بر اشخاص برخوردار است. با این همه برخی نویسندگان حقوقی، قلمرو زیان مادی قابل جبران در فقه اسلامی را بسیار محدود دانسته و معتقدند حرکت بر مدار فقه اسلامی در حوزه مسئولیت مدنی، به معنای بی­ جبران ماندن بسیاری از خسارات مادی وارد بر اشخاص خواهد بود. توجه به دلایل و مستندات ادعای یادشده و بررسی همه­ جانبه موضوع در مذاهب مختلف اسلامی نشان از بی­ توجهی این نظریه به واقعیت موجود در دیدگاههای مطرح در فقه مذاهب اسلامی دارد، چرا که محدودیت اندیشه جبران، عمدتا ناظر به فقه حنفی است که گاه به دلیل تفسیر مضیق ایشان از مال تلقی شدن اشیاء و گاه به دلایل خاص فقهی یا تفسیر ویژه از برخی قواعد مطرح در فقه اسلامی، عملا دایره زیانهای وارده به امور مالی را محدود کرده است که این امر قابل تعمیم بر همه فرق اسلامی نیست. هرچند قلمرو زیان مالی قابل جبران در سایر مذاهب اسلامی نیز یکسان نیست.

نویسندگان

سعیدبیگدلی
سعید بیگدلی

استادیار گروه حقوق دانشگاه زنجان

مراجع و منابع این مقاله:

لیست زیر مراجع و منابع استفاده شده در این مقاله را نمایش می دهد. این مراجع به صورت کاملا ماشینی و بر اساس هوش مصنوعی استخراج شده اند و لذا ممکن است دارای اشکالاتی باشند که به مرور زمان دقت استخراج این محتوا افزایش می یابد. مراجعی که مقالات مربوط به آنها در سیویلیکا نمایه شده و پیدا شده اند، به خود مقاله لینک شده اند :
  • قرآن کریم ...
  • آل کاشف الغطاء، محمدحسین، تحریر المجله، تهران، مکتبه النجاح، ۱۳۶۱ش ...
  • ابن­ رجب، عبدالرحمن بن احمد، القواعد فی الفقه الاسلامی، بیروت، دارالکتب ...
  • ابن­ عابدین، محمدامین بن عمر، رد المحتار علی الدر المختار، بیروت، ...
  • ابن­ عبدالسلام، عبدالعزیز بن عبدالسلام، قواعد الاحکام فی مصالح الانام، قاهره، ...
  • ابن­ قدامه، عبدالله بن احمد، المغنی، قاهره، مطبعه المنار، ۱۳۴۷ق ...
  • ابن مفلح، ابراهیم بن محمد، المبدع فی شرح المقنع، بیروت، ...
  • ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، قم، نشر ادب حوزه، ...
  • ابن­ نجیم مصری، زین­ الدین بن ابراهیم، الاشباه و النظائر علی ...
  • امامی، سید حسن، حقوق مدنی، تهران، اسلامیه، ۱۳۷۲ش ...
  • انصاری، مرتضی بن محمدامین، کتاب المکاسب، تبریز، اطلاعات، ۱۳۷۵ق ...
  • همو، ملحقات مکاسب، رساله لاضرر، بی­ نا، ۱۴۱۶ق ...
  • باز، سلیم، شرح المجله، ترکیه، بی­ نا، ۱۳۰۵ق ...
  • بحرانی، یوسف بن احمد، الحدائق الناضره فی احکام العتره الطاهره، قم، ...
  • بغدادی، غانم بن محمد، مجمع الضمانات، قاهره، مطبعه الخیریه، ۱۳۰۸ق ...
  • بهرامی احمدی، حمید، ضمان قهری، مسئولیت مدنی، تهران، دانشگاه امام ...
  • بهوتی، منصور بن یونس، کشاف القناع عن متن الاقناع، بیروت، دارالفکر، ...
  • جزائری مروج، سید محمدجعفر، هدی الطالب الی شرح المکاسب، بیروت، موسسه ...
  • جعفری لنگرودی، محمدجعفر، حقوق اموال، تهران، گنج دانش، ۱۳۷۳ش ...
  • حاجی عزیزی، بیژن؛ غلامی، نگین، «جایگاه فرض سببیت در مسوولیت ...
  • حسینی عاملی، سید محمدجواد، مفتاح الکرامه فی شرح قواعد العلامه، بیروت، ...
  • حکیم، سید محسن، مستمسک العروه الوثقی، نجف، مطبعه الآداب، ۱۳۹۱ق ...
  • خطیب شربینی، محمد بن احمد، مغنی المحتاج الی معرفه معانی الفاظ ...
  • خمینی، سید روح الله، کتاب البیع، تهران، موسسه تنظیم و نشر ...
  • خویی، سید ابوالقاسم، مصباح الفقاهه، قم، موسسه انصاریان، بی­ تا ...
  • دسوقی، محمد بن احمد، حاشیه الدسوقی علی الشرح الکبیر، بیروت، داراحیاء ...
  • دهخدا، علی­ اکبر، لغت نامه دهخدا، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۳۷ش ...
  • زحیلی، وهبه، الفقه الاسلامی و ادلته، دمشق، دارالفکر، ۱۴۰۹ق ...
  • زرقاء، مصطفی احمد، المدخل الفقهی العام، دمشق، دارالقلم، ۱۴۱۸ق ...
  • همو، شرح القواعد الفقهیه، دمشق، دارالقلم، ۱۴۰۹ق ...
  • زرکشی، محمد بن عبدالله، المنثور فی القواعد، کویت، وزاره الاوقاف و ...
  • ژوردن، پاتریس، اصول مسئولیت مدنی، ترجمه مجید ادیب، تهران، میزان، ...
  • سراج، محمد احمد، ضمان العدوان فی الفقه الاسلامی، بیروت، الموسسه ...
  • سرخسی، محمد بن احمد، المبسوط، بیروت، مطبعه السعاده، ۱۳۲۴ق ...
  • سنهوری، عبدالرزاق احمد، مصادر الحق فی الفقه الاسلامی، بیروت، منشورات ...
  • شهید اول، محمد بن مکی، اللمعه الدمشقیه، تهران، یلدا، ۱۳۷۴ش ...
  • شهید ثانی، زین ­الدین بن علی، الروضه البهیه فی شرح اللمعه ...
  • صفایی، سید حسین؛ رحیمی، حبیب­ الله، مسئولیت مدنی، تهران، سمت، ...
  • طباطبایی، سید علی بن محمدعلی، ریاض المسائل فی بیان الاحکام بالدلائل، ...
  • طوسی، محمد بن حسن، المبسوط فی فقه الامامیه، تهران، چاپخانه حیدری، ...
  • عمید زنجانی، عباسعلی، موجبات ضمان، تهران، میزان، ۱۳۸۲ش ...
  • غروی اصفهانی، محمدحسین، حاشیه کتاب المکاسب، قم، مطبعه العلمیه، ۱۴۱۸ق ...
  • کاتوزیان، ناصر، الزامهای خارج از قرارداد (ضمان قهری)، تهران، دانشگاه ...
  • همو، «تحول مفهوم تقصیر در حقوق مسوولیت مدنی»، مجله حقوق، ...
  • کاسانی، ابوبکر بن مسعود، بدائع الصنائع فی ترتیب الشرائع، قاهره، مطبعه ...
  • گرجی، ابوالقاسم، مقالات حقوقی، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۶۹ش ...
  • ماوردی، علی بن محمد، الحاوی الکبیر فی فقه مذهب الامام الشافعی ...
  • محقق کرکی، علی بن حسین، جامع المقاصد فی شرح القواعد، مصر، ...
  • مزنی، اسماعیل بن یحیی، مختصر المزنی، بیروت، دارالمعرفه، ۱۴۱۰ق ...
  • مکارم شیرازی، ناصر، القواعد الفقهیه، قم، مدرسه امام علی بن ...
  • موسوی بجنوردی، سید محمدحسن، القواعد الفقهیه، نجف، مطبعه الآداب، ۱۳۹۱ق ...
  • نائینی، محمدحسین، منیه الطالب فی حاشیه المکاسب، تهران، المکتبه المحمدیه، ...
  • نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ...