گونه شناسی کالبدی- فضایی آرامگاه های مذهبی صفوی اصفهان

دوره صفوی به عنوان یکی از ادوار شاخص در زمینه معماری مقابر مذهبی شناخته می­شود و به تبع آن، خطه اصفهان در این دوره به عنوان پایتخت حکومت نیز، آیینه تمام نمایی از معماری این عصر به شمار می­رود. هدف از پژوهش­، شناخت و مدون­سازی و دسته­بندی ویژگی­های کالبدی-فضایی انواع گونه­های این نوع از معماری است که به دلیل کم توجهی به آثار موجود و به تبع آن، تخریب تدریجی آن­ها، ضروری به نظر می­رسد. پژوهش حاضر به دنبال پاسخ به دو سوال است. (یک) بناهای آرامگاهی مذهبی دارای چه ویژگی­های کالبدی فضایی هستند (دو) وزن­دهی هر یک از ویژگی­های مورد بررسی، به چه ترتیب است. در این راستا ابتدا، بازشناسی شاخصه­های محل دفن در پرتو تعالیم اسلامی و اصول معماری آرامگاهی صورت پذیرفت و سپس ۱۷ آرامگاه مذهبی، در محدوده اصفهان صفوی و مناطق تابعه، شناسایی شده و بر مبنای شان فرد متوفی، به دو گونه کلی آرامگاه های امامزادگان و آرامگاه های علما دسته بندی شده و اصول و ویژگی­های کالبدی-فضایی آنها به روش توصیفی-تحلیلی و به صورت مجزا مورد واکاوی و بررسی قرار گرفت. در انتها با کنار هم قرار گرفتن تحلیل­های صورت پذیرفته در مورد هر نمونه، نتایج آماری قابل تاملی در­خصوص ویژگی­های غالب، بر معماری آرامگاه های مذهبی دوره صفوی، در هر یک از مولفه­های مورد بحث و در هر یک از دوگونه مورد بررسی، منتج و ارائه شد که از جملگی آن­ها که در هردو گونه مورد بحث، مشترک نیز بود، می توان به برونگرایی و رعایت سلسله مراتب خاص ورود به آرامگاه ها و هندسه مرکزگرای فضای اصلی غالب آن ها اشاره کرد.  

کلیدواژه ها:

معماری آرامگاه ، ساختار کالبدی- فضایی ، صفوی ، اصفهان