پسوندهای «- زار» «- کده» و «- ستان» فارسی در چارچوب ساخت واژه ساختی

جستار پیش رو در پی آن است که الگوهای واژه سازی سه پسوند اشتقاقی «- کده»، «- ستان» و «- زار» فارسی را از دیدگاهی ساخت بنیاد واکاوی کرده و سویه های گوناگون ساختاری و معنایی آن­ها را بررسی کند. پژوهش در چارچوب نظریه ساخت­واژه ساختی (بوی، ۲۰۱۰ و ۲۰۱۸) انجام گرفته تا الگوهای واژه­سازی سه پسوند پیش گفته را بر پایه مفهوم «ساخت» و «طرح­واره­های ساختی» تحلیل نموده و چندمعنایی آن­ها را به کمک مفهوم «زیرطرح­واره­های ساختی» تبیین نماید. داده­های پژوهش برگرفته از پیکره ساخت­واژی خود نگارندگان (با بیش از دوازده هزار واژه مشتق و مرکب فارسی)، فرهنگ املایی خط فارسی (صادقی و زندی مقدم، ۱۳۹۱) و فرهنگ فارسی زانسو (کشانی، ۱۳۷۲) بوده که درمجموع (۱۸۷) واژه مشتق ساخته شده با سه پسوند پیش گفته را دربر می گیرد. یافته های پژوهش نشان می دهد که برای تبیین چندمعنایی الگوهای واژه سازی این پسوندها، پذیرش ایده «واژگان پایگانی» و بهره گیری از مفهوم زیرطرح­واره های ساختی لازم است تا بتوان هر معنای متمایز مربوط به الگوی اشتقاقی را در قالب یک زیرطرح­واره مجزا نشان داد. خود زیرطرح­واره ها در سطوح گوناگونی از انتزاع قرار دارند و در نهایت، همگی در زیر یک طرح­واره بسیار انتزاعی و کلی مرتبه بالاتر قرار می گیرند؛ این پدیده را چندمعنایی ساختی می نامند، یعنی گونه­ای از چندمعنایی که نه در سطح واژه های عینی، بلکه در سطح طرح­واره­های ساختی انتزاعی تبیین می شود.  

کلیدواژه ها:

وندافزایی ، اشتقاق ، صرف ساختی ، چندمعنایی ساختی ، رویکرد ساخت بنیاد