هویت دینی در جامعه ایرانی: مرور نظام مند مطالعات انجام شده (۱۳۸۰-۱۳۹۲)

          هویت دینی یکی از مهمترین ابعاد هویت بوده که نقش تعیین کنندهای در هویت یابی افراد ایفا میکند و تقویت این بعد از هویت میتواند موجبات قوام سایر ابعاد و چالش در این حوزه میتواند زمینهساز بحران در سایر ابعاد هویت شود. این ادعا مخصوصا در جوامعی که دین رکن اساسی آن جامعه را تشکیل میدهد موضوعیت بیشتری دارد. این مقاله بر آن است تا ضمن مرور نظاممند پژوهشهای انجام شده در بیش از یک دهه گذشته (۱۳۸۰ تا ۱۳۹۲) در حوزه هویت دینی و سنجش آن در جامعه، سیمای کلی هویت دینی را در جامعه ایرانی مورد بررسی، چالشها و روایتهای گوناگون سنجش آن را مورد ارزیابی انتقادی و میزان استحکام سازههای آن را در جامعه ایرانی تحلیل نماید. به لحاظ روشی، پژوهش حاضر مرور نظاممندی است که در آن پژوهشهای منتخب در سطح مشخصات عمومی، اهداف و سوالات، روششناسی، متغیرها، یافتهها و نتایج، طبقهبندی و ارزیابی شدهاند. به طور کلی، یافتههای نشان میدهد که تقلیلگرایی، اعوجاج مفهومی و نبود پایه نظری و روششناختی منسجم مهمترین نقاط ضعف سنجههای هویت دینی در این پژوهشهاست. به طور کلی نتایج این پژوهشها حاکی از وضعیت مثبت هویت دینی و ارتباط مثبت و همزیستی بین هویت دینی و هویتهای رقیب (هویت ملی و هویت قومیتی) بجز هویت مدرن و جهانی میباشد. همچنین عوامل ایجاد تصویر منفی یا مثبت از دین در اغلب موارد ناشی از عوامل برون دینی است تا عوامل درون دینی.   

کلیدواژه ها:

هویت ، هویت دینی ، مرور نظاممند