بررسی تحلیلی رابطه دو اسطوره همسان (فر کیانی و همای پادشاهی)

چکیده تکیه بر فر ایزدی و اعتقاد به شاه آرمانی در فرهنگ و ادبیات و اساطیر ایرانی، اندیشهای دیرین و پنداری باسابقه است. فر بهعنوان یک اسطوره ریشهدار و عمیق حداقل دو نقش اساسی بر عهده داشت؛ نخست اینکه نظام موروثی پادشاهی را توجیه میکرد و دیگر آنکه با پیوند قدرت پادشاه به قدرت و اراده الهی به آن جنبه معنوی و دینی میبخشید. در اوستا و متنهای پهلوی و به تبع آنها در شاهنامه رد پای این اسطوره بهطرزی عمیق و پررنگ نمایان است. محوریت اندیشه فر در فلسفه سیاسی، تفکر دینی و باورهای مردمی ایران باستان از ژرفا و شمول هر چه تمامتر این کهناسطوره حکایت دارد، اما با توجه به تاثیر انکارناپذیری که تحولات اجتماعی و دینی در ساختار و محتوای اسطورهها دارند، در طول دوره اسلامی، هرچه از دوران باستان فاصله میافتد، تحول اسطوره فر از یک اندیشه اعتقادی و بنیاد سیاسی و اجتماعی به یک پندار موهوم و باور عامیانه، بیشتر قابل مشاهده است. در این دوره، از یکسو اسطوره فر رنگ میبازد و از سوی دیگر با اسطوره «همای سعادت» درمیآمیزد. این تلفیق، بهوفور، در آثار ادبی سدههای میانی در قالب تعبیراتی چون «فر هما» و «همایون فر» رخ مینماید و در دورههای متاخر به موازات کاسته شدن از جایگاه اندیشه «فر کیانی»، بهتدریج «همای سعادت» با ژرفایی بهمراتب کمتر و صرفا در لابهلای آثار ادبی و لایههایی از اندیشه عامیانه جایگزین آن میشود.

کلیدواژه ها:

فر ، هما ، وارغن ، اسطوره ، تحول ، ایران