تحلیل نمادها و کهن‎الگوها در بخشی از خسرو و شیرین نظامی

چکیده آنچه «خسرو و شیرین» نظامی را به عنوان یکی از شاهکارهای زنده و پویای زبان و ادب فارسی در یک رابطه بینامتنیت با متونی قرار میدهد که ریشه در اندیشههای کهن بشری دارد و از آبشخور ناخودآگاه جمعی و مفاهیم نمادین آن بهرهمندند، بخشهایی است که در هالهای از نمادها پیچیده شده است و کشف استعارات غریب و پیچوخمهای آن جز با فرا رفتن از بافت غنایی متن ممکن نیست. یکی از این بخشهای برجسته، داستان به گنجخانه رفتن خسروپرویز و خوابی است که پیش از آن میبیند. در یک رویکرد نمادین به این بخش از منظومه خسرو و شیرین، مجموعهای گسترده از مفاهیم نمادین و رازناک به دست میآید که تمامی آنها نمودگر کهنالگوی باززایی یا به تعبیر یونگی آن، فرایند فردیت است؛ کهنالگویی که درونمایه اصلی منظومه را تشکیل میدهد. گنجخانه، گنجهای پنهان، کلید طلایی، صندوق مرمرین درون طاق، طلسم طلایی و شمایل حضرت محمد(ص) از برجستهترین نمادهای موجود در این بخش از منظومه خسرو و شیرین است که درون‎مایه سمبلیک داستان را شکل میدهد و مفاهیم نمادین آنها ارتباطی عمیق با کهنالگوی نوزایی و نتیجه حاصل از آن، یعنی دستیابی به کمال دارد.