بررسی های میکروسکوپی و ریز ساختارشناسی مس آرسنیکی از منطقه اسپیدژ بزمان

    یکی از مهم­ترین دست ساختههای بشر در طول تاریخ بی­شک، اشیا مسی و آلیاژهای آن است و از این میان بر اساس شواهد موجود قدیمیترین آلیاژ آن، به عنوان مس-آرسنیکی تقش مهمی را در تاریخ دارا است. وجود این آثار در سایت­های مختلف و بخصوص در جنوب شرق ایران از اوایل عصر برنز حاکی بر این ادعاست. یکی از مهم­ترین این محوطه­های استراتژیک که در جنوب شرقی ایران واقع شده و مربوط به هزاره­های دوم و سوم قبل از میلاد است، محوطه اسپیدژ می­باشد. در این تحقیق تعدادی از اشیا فلزی گورستان اسپیدژ جهت شناسایی ترکیبات مس-آرسنیکی و خصوصیات این آلیاژ مورد بررسی قرار گرفتند. جهت مطالعه بر روی این اشیا از روش دستگاهی SEM-EDX جهت شناسایی ریز ساختار ماتریکس فلزی و ترکیب شیمیایی عناصر، و همچنین روش متالوگرافی جهت بررسی تکنیک ساخت و مطالعات فازی  استفاده گردید. آنالیز دستگاهیSEM-EDX نشان می­دهد برخی اشیا از آلیاژ  Cu-As-Zn و برخی دیگر از آلیاژ Cu-As به روش ریخته­گری در قالب ساخته شده­اند و جزو آلیاژهای برنزهای آرسنیکدار محسوب می­شوند. تصاویر SEM حاکی از این است که ناخالصی­های در تمام ماتریکس فلز به­صورت نقطه­ای و کشیده می­تواند دلیل بر وجود مس تصفیه نشده به همراه Spiess در فرایند ساخت این آثار باشد. همچنین درصد یکنواخت و بالای آرسنیک ۵% در این آثار نشان می­دهد که فرایند ساخت این آلیاژها به روش Co-Smelting انجام شده است. بررسی­های متالوگرافی نشان می­دهد که عملیات فیزیکی بر روی این آثار تکرار سیکلی از کار سرد و بازپخت (تابکاری ) جهت شکل­پذیر کردن بیشتر این آثار بوده است.

کلیدواژه ها:

Archaeometallurgy ، Arsenic-copper ، Co-smelting ، intentional metallurgy ، Spidej of Bazman ، Cu-As ، فلزگری قدیمی ، مس آرسنیکی ، ذوب مشترک ، متالورژی اتفاقی ، اسپیدژ بزمان ، Cu-As