مطالعه گیاه قره قاط به عنوان گیاه دارویی و امکان ریزازدیادی آن

قره قاط ‭(Vaccinium arctostaphylos) ‬درختچهصای متعلق به خانواده ‭Ericaceae ‬می باشد که از دیر باز بهصدلیل اثرات کاهش قند و فشار خون در طب سنتی ایران مورد استفاده قرار میصگرفته است. مهمصترین متابولیتصهای برگ و میوه قره قاط را فنلصها و بهصویژه آنتوسیانینصها تشکیل میصدهند که دارای خاصیت آنتی اکسیدانی قوی هستند. هدف از انجام این پروژه بررسی مقایسه ای مقدار ترکیبات فنلی، آنتوسیانینی و فلاونوییدی در عصاره متانولی برگ ومیوه قره قاط جمع آوری شده از نقاط مختلف ایران و بررسی خواص آنتی اکسیدانی آن و همچنین تهیه پروتکل ریز ازدیادی گیاه قره قاط میصباشد. برگ و میوهصهای گیاه قره قاط از ارتفاعات استانصهای اردبیل (حور)، گیلان (ماسوله و اسالم) و مازندران (کلاردشت) در شهریور سال ‮‭1386‬ جمع آوری و تا زمان سنجش متابولیتصهای مورد نظر در فریزر ‮‭80‬ ‭C- ‬نگهداری شد. سپس عصاره استخراج شده با استفاده از متانول اسیدی 2‭=pH ‬تهیه و ترکیبات فنلی و خواص آنتی اکسیدانی به روش اسپکتروفتومتری ‭UV-Vis ‬اندازه گیری شد. در مطالعه حاضر پروتکل ریزازدیادی گیاه قره قاط با استفاده از جوانهصهای جانبی و انتهایی از جنگلصهای دو منطقه اسالم و کلاردشت تهیه شد. قطعات حاوی جوانه ها از ساقهصها جدا شده و بعد از ضدعفونی، به محیطصهای کشت مختلف مراحل استقرار، شاخه زایی و ریشه زایی منتقل شدند. آزمایش بهصصورت فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی با حداقل پنج تکرار انجام شد. مقایسه میانگینصها براساس آزمون دانکن (‮‭0/01‬= ) مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. بررسی عصاره های متانولی مناطق مختلف نشان داد که بیشترین مقدار ترکیبات فنلی بر حسب گالیگ اسید (‮‭42/ 7 1/5‬ میلیصگرم بر گرم وزن خشک ) و آنتوسیانینی بر حسب سیانیدین 3- گلوکوزید (‮‭1/0 0/07‬میلیصگرم بر گرم وزن خشک ) مربوط به میوهصهای قره قاط منطقه کلاردشت بوده است و همچنین میوهصهای این منطقه نیز از فعالیت آنتی اکسیدانی بهتری (:‮‭07/0 1/0‬ ‭IC‬‮‭50‬میلیصگرم بر میلیصلیتر) در مقایسه با سایر مناطق برخوردار هستند. بیشترین مقدار ترکیبات فلاونوییدی بر حسب کویرستین (‮‭2/9 0/07‬ میلی گرم بر گرم) مربوط به برگ منطقه ماسوله می باشد. نتایج نشان میصدهد برگ و میوه گیاه دارویی قره قاط سرشار از ترکیبات فنلی بوده و نیز خاصیت آنتی اکسیدانی داشته بنابراین می صتوان از آن به عنوان یک منبع گیاهی که دارای ترکیبات آنتی اکسیدانی است در صنایع غذا و دارو استفاده کرد. نتایج نشان داد بهترین محیط کشت در مرحله استقرار برای ریز نمونه های کلاردشت و اسالم به ترتیب محیط کشت اندرسون+1 ‭mgl-‬1 ‭Zeatin ‬با ‮‭4/5‬‭= pH‬و اندرسون‭+ mgl-‬1 ‭Zeatin‬4 با ‮‭5/5‬‭=pH ‬بود و در مرحله پرآوری محیط کشت اندرسون+ 2 ‭mgl-‬1 ‭Zeatin ‬با 5‭= pH ‬برای ریزنمونه های کلاردشت و محیط کشت اندرسون+‮‭2 0/4‬ ‭mgl-‬1 ‭Zeatin + mgl-‬1 ‭IBA ‬با ‮‭5/5‬‭= pH. ‬همچنین نتایج حاصل از بررسی محیط های مختلف ریشه دهی بعد از شش هفته نشان داد که در مجموع محیط کشت‮‭1/2‬ اندرسون+‮‭10‬ ‭mgl-‬1 ‭Zeatin ‬‮‭0/5‬ ‭+ mgl-‬1 ‭IBA‬با ‮‭5/5‬‭= pH ‬بهترین محیط برای ریشه دهی بود . به منظور سازگاری نمونه های ریشه دار شده از محیط حاوی پیت ماس، کوکوپیت و پرلایت ( ‮‭2:2:1‬ حجمی) استفاده شد که در نهایت گیاهچه های سالم، شاداب و با رشد مطلوب تولید شدند. کلمات کلیدی: قره قاط، آنتوسیانین، فعالیت آنتی اکسیدان، ریزازدیادی، القای ریشه، ازدیاد شاخساره