تهیه رگه های اوتایپ مقاوم به بیماریهای غالب چغندرقند

هدف از این تحقیق دستیابی به لاینهای اوتایپ مقاوم به بیماریهای ریزومانیا (ریشه ریشی) ،پوسیدگی ریزوکتونیایی ریشه و طوقه و پیچیدگی بوته چغندر قند بود. از دو توده اصلاحی منوژرم دیپلویید چغندرقند به نامهای‮‭21‬‭-SB (‬با کد ‮‭201‬) و ‮‭22‬‭-SB(‬با کد ‮‭301‬) استفاده شد. این طرح شامل پنج پروژه بود. برای شناسایی لاینهای مقاوم به ریزومانیا، مقداری از بذر این دو توده در اردیبهشت ماه ‮‭1389‬ در مزرعه در یک قطعه سلکسیون در ایستگاه کمال آباد کرج کشت شد. بعد از تنک، از تک تک بوته ها نمونه های برگ جهت استخراج ‭DNA ‬گرفته شد تا بوته های مقاوم هموزیگوت دارای ژن ‭RZ‬1و مقاوم به ریزومانیا با استفاده از نشانگر مولکولی‭RAPD(Random Amplified Polymorphic DNA)‬، موسوم به ‭PN‬3، شناسایی شدند. درصد بوته های هموزیگوت غالب بین صفر تا ‮‭88‬ درصد محاسبه شد به طوری که اتایپ های شماره ،‮‭1036 1025‬ و ‮‭1011‬ به ترتیب با ،‮‭80 88‬ و ‮‭79‬ درصد بوته هموزیگوت غالب، مقاوم ترین ژنوتیپ های مورد بررسی بودند. جهت بررسی وضعیت اوتایپی، بذر دو توده اصلاحی مذکور به همراه یک لاین نرعقیم در شهریور سال ‮‭1389‬ در مزرعه تهیه اشتکلینگ کشت شد. در اواسط تیرماه از روی بوته گرده افشان بذر S1 و از روی بوته های نرعقیم بذر F1 برداشت گردید. در شهریور همین سال، بذر جفت های انتخابی مجددا در مزرعه اشتکلینگ کشت و در بهار سال ‮‭1391‬ در قطعات ایزوله تکثیر شدند. مقداری از بذر برداشتی از پایه نرعقیم در اوایل پاییز در گلخانه کشت شد تا در بهار سال ‮‭1392‬ از نظر نرعقیمی و منوژرمی کنترل شوند. نتایج حاصل از کنترل نرعقیمی امیدوار کننده بود و درصد بالایی از نرعقیمی در پایه های نرعقیم مشاهده شد که نشان می داد بوته گرده افشان مربوط به آنها از خاصیت اوتایپی بالایی برخوردار می باشد. رگه های اتایپ بدست آمده در قالب سه پروژه دیگر از نظر مقاومت به بیماری های ریزوکتونیا (پروژه سوم)، ریزومانیا (پروژه چهارم) و کرلی تاپ (پروژه پنجم) ارزیابی شدند.برای اجرای پروژه سوم، در سال ‮‭1392‬ لاین های اوتایپ از نظر مقاومت به ریزوکتونیا در شرایط آلودگی مصنوعی در میکروپلات های همدان در برابر جدایه ‭Rh‬‮‭133‬با قدرت بیماری زایی بالا ارزیابی شدند. در پایان فصل،ریشه ها بر اساس مقیاس 1 تا 9 نمره دهیشدند و پس از تعیین شاخص ریزوکتونیا ‭(RI)‬، لاین های مقاوم گزینش شدند. در این پروژه دو لاین اوتایپ خیلی مقاوم نیز انتخاب گردید.برای اجرای پروژه چهارم، در سال ‮‭1392‬ تعداد ‮‭46‬ ژنوتیپ اتایپ دیپلویید به همراه یک رقم حساس و یک رقم مقاوم به عنوان شاهد در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در چهار تکرار در مزرعه ی آلوده به ریزومانیا در ایستگاه زرقان فارس ارزیابی شدند. نتایج تجزیه واریانس صفات نشان داد که اختلاف معنی داری بین اتایپ های مورد ارزیابی از نظر تعداد بوته پس از تنک، شاخص بیماری، نمره رشد در تیر و شهریور و شدت سبزینگی وجود داشت. در مجموع، اتایپ های ‮‭91‬-،‮‭91 32302‬-،‮‭91 32314‬-،‮‭91 32319‬-،‮‭91 32327‬-،‮‭31372-89 32329‬ و ‮‭31373-89‬ به عنوان اتایپ های برتر انتخاب شدند.برای اجرای پروژه پنجم، در سال ‮‭1393‬ بذر ‮‭47‬ لاین به همراه دو توده اولیه (‮‭201‬ و ‮‭301‬)، یک رقم شاهد مقاوم و یک رقم شاهد حساسدر گلخانه در خاک ورمی کمپوست کشت شد. پس از مراقبت های لازم، گیاهچه ها در مرحله ‮‭4-6‬ برگی توسط سوسپانسیون باکتری اگروباکتریوم حاوی کلون بیماری زای ویروس کرلی تاپ مایه زنی گردید. پس از دو ماه، بوته ها بر اساس مقیاس 1 تا 9 نمره دهی شدند. نتایج نشان داد که بین ژنوتیپ های مورد بررسی از نظر مقاومت به کرلی تاپ تفاوت معنی دار وجود دارد. مقایسه میانگین ژنوتیپ ها نشان داد که ژنوتیپ های شماره ،‮‭9 3‬ و ‮‭13‬ دارای کمترین میزان آلودگی بوده و به همراه ژنوتیپ شاهد مقاوم در گروه برتر از نظر مقاومت به بیماری قرار گرفتند. به این ترتیب، ‮‭11‬ لاین اوتایپ مقاوم به ریزومانیا، 5 لاین مقاوم به ریزوکتونیا‮‭10‬،لاین مقاوم به کرلی تاپ ،یک لاین مقاوم به ریزوکتونیا و کرلی تاپ (‮‭33.201‬ ‭.O.T) ‬و یک لاین مقاوم به ریزومانیا و ریزوکتونیا(‮‭25.201‬ ‭.O.T) ‬تهیه شد. کلمات کلیدی: چغندرقند، مقاومت، ‭RAPD‬، ریزومانیا، ریزوکتونیا، کرلی تاپ، نشانگر ‭PN‬3، اوتایپ، مایه زنی.