غربال و شناسایی ژنوتیپ های با طول دوره رشد کوتاه در چغندرقند

کمبود آب یکی از عوامل مهم محدود کننده تولیدات کشاورزی در مناطق خشک و نیمه خشک جهان می باشد. یکی از راهکارهای مناسب برای چنین شرایطی، معرفی ارقام با طول دوره رشد کوتاه برای کاشت بعد از برداشت غلات می باشد. به منظور ارزیابی و شناسایی ژنوتیپ های چغندرقند با طول دوره رشد کوتاه، دو آزمایش در قالب طرح کرتهای خرد شده با طرح پایه بلوک های کامل تصادفی با 4 تکرار در ایستگاه تحقیقات مهندس مطهری کرج در سال ‮‭1392‬ اجرا شد. آزمایش اول شامل ‮‭12‬ هیبرید منوژرم دیپلویید و آزمایش دوم شامل ‮‭25‬ فامیل ناتنی (هاف سیب) بود. هر دو آزمایش در دو تاریخ کاشت معمول (فروردین ماه) و دیرکاشتی (تیرماه) اجرا شد. تاریخ کاشت به عنوان فاکتور اصلی و ژنوتیپ ها به عنوان فاکتور فرعی در نظر گرفته شد. در زمان برداشت صفات مربوط به عملکرد و کیفیت ریشه یادداشت برداری شد. نتایج نشان داد که بین فامیل های ناتنی مورد بررسی تنوع ژنتیکی برای همه صفات کمی و کیفی وجود دارد که این امر امکان گزینش مجدد برای صفات مذکور را فراهم می سازد. مقایسه میانگین ها در تاریخ کاشت اول نشان داد که فامیل های شماره ،‮‭11 1‬ و ‮‭20‬ به ترتیب با عملکرد ریشه ‮‭67‬/،‮‭107/92 104‬ و ‮‭114‬ تن در هکتار دارای تفاوت معنی دار با رقم شاهد با عملکرد ریشه ‮‭78/88‬ تن در هکتار می باشند. در این تحقیق، سه فامیل مذکور به علاوه فامیل شماره ‮‭18‬ از نظر صفات عملکردی نسبت به توده اولیه ‮‭11‬‭.SHR-‬‮‭01‬‭-SP‬دارای برتری معنی دار بودند که این امر می تواند نشان دهنده پیشرفت گزینش باشد. مقایسه میانگین ها در تاریخ کاشت دوم نیز نشان داد که فامیل های ناتنی شماره ‮‭20‬ و ‮‭13‬ به ترتیب با عملکرد ریشه ‮‭59/33‬ و ‮‭56/13‬ تن در هکتار دارای تفاوت معنی دار با رقم شاهد با عملکرد ریشه ‮‭41/75‬ تن در هکتار می باشند. همچنین، این دوفامیل به همراه فامیل شماره 8 نسبت به توده اولیه ‮‭11‬‭.SHR-‬‮‭01‬‭-SP‬دارای برتری معنی دار بودند. در مجموع، فامیل های شماره ،‮‭11 20‬ و ‮‭13‬ به عنوان برترین فامیل ها معرفی می شوند. در میان هیبریدها، هیچکدام تفاوت معنی داری از نظر صفات عملکردی و کیفیت ریشه با رقم شاهد نداشتند و فقط هیبرید شماره 7 ((‮‭419‬*‮‭33‬‭.KWS)*‬5‭RR-‬‮‭87‬‭-HF) ‬با ‮‭10/78‬،‮‭9/56‬ و ‮‭7/11‬ تن در هکتار به ترتیب بالاترین عملکرد ریشه، عملکرد شکر و عملکرد شکر سفید را در دو تاریخ کاشت به خود اختصاص داد. واژههای کلیدی: چغندرقند، فامیل ناتنی، دوره رشد، زودرسی، هیبرید