گذری بر تاریخ و فرهنگ شهرستان بم

گذری برتاریخ و فرهنگ شهرستان بم 

آرش شکیبایی مجد 

مدیر مرکز بم شناسی پژوهشگروکارشناس پژوهشی بنیاد ایرانشناسی وکارشناس ارشد مدیریت دولتی گرایش توسعه منابع انسانی دانشگاه رسالت کرمان 

*چکیده*

.شهرستان بم یکی از شهرستان های استان کرمان است که به دلیل تاریخ غنی، فرهنگ متنوع، و جاذبه های گردشگری خاص خود شناخته می شود. این شهرستان در جنوب شرق ایران قرار دارد و به عنوان یکی از مراکز مهم تاریخی و فرهنگی کشور، اهمیت ویژه ای در دوران مختلف تاریخ ایران داشته است. 

*مقدمه*

.تاریخ شهرستان بم به دوران پیش از اسلام و حتی هزاره های قبل از میلاد بازمی گردد. یکی از مهم ترین آثار تاریخی این شهرستان، قلعه بم است که به عنوان بزرگ ترین قلعه خشتی جهان شناخته می شود. قلعه بم در دوران ساسانیان و پس از آن در دوره های مختلف استفاده شده است. این قلعه که در دوران قبل از اسلام به عنوان یک مرکز نظامی و تجاری فعالیت می کرد، امروز یکی از جاذبه های مهم گردشگری ایران به شمار می آید. بازسازی این قلعه پس از زلزله سال ۲۰۰۳ که خسارات زیادی به آن وارد شد، توجهات زیادی را به خود جلب کرده است.

 منطقه تاریخی شهر بم که به نام "ارگ بم" نیز معروف است، به عنوان یکی از مهم ترین آثار تاریخی و فرهنگی ایران در نظر گرفته می شود. این شهر در دوران مختلف از جمله دوران اشکانیان و ساسانیان در مرکز توجه بوده و به عنوان یک محل تجاری و فرهنگی در مسیر جاده ابریشم و فلفل به شمار می رفته است.

مطالعات داخلی

1. فرهنگ و زبان

فرهنگ شهرستان بم متاثر از ویژگی های جغرافیایی و تاریخی این منطقه است. مردم بم به زبان فارسی سخن می گویند، اما لهجه های محلی و گویش های خاصی در این شهرستان وجود دارد که نشان دهنده تاثیرات فرهنگی مختلف این منطقه است. به علاوه، مردم بم به شیوه های خاصی از هنرهای دستی، مانند قالیبافی، سفالگری و بافت پارچه های محلی اشتغال دارند.

یکی دیگر از ویژگی های فرهنگی مهم شهرستان بم، جشن ها و آیین های محلی است که در طول سال در این منطقه برگزار می شود. مراسم های خاص مانند نوروز، شب یلدا، و جشن های مذهبی در بم با آداب و رسوم خاصی برگزار می شود که نمایانگر فرهنگ غنی این منطقه است.

2. زلزله بم و بازسازی

شهرستان بم در ۵ دی ماه ۱۳۸۲ (۲۶ دسامبر ۲۰۰۳) شاهد یکی از بزرگ ترین و ویران کننده ترین زلزله های تاریخ خود بود. این زلزله که با شدت ۶.۶ ریشتر رخ داد، بخش های وسیعی از شهر بم را تخریب کرد و بسیاری از مردم این منطقه جان خود را از دست دادند. ارگ بم نیز آسیب زیادی دید. پس از این فاجعه، بازسازی این شهرستان با کمک های داخلی و خارجی آغاز شد و امروزه بخش های زیادی از این شهرستان دوباره ساخته شده است.

3. جاذبه های گردشگری

علاوه بر ارگ بم،ارگ جدید و تل آتشین و قلعه دارستان 

 دارای جاذبه های گردشگری دیگری نیز هست. یکی از این جاذبه ها، منطقه تاریخی "محوطه باستانی ارگ " است که از دوران پیش از اسلام و دوره های مختلف تاریخی ایران گواهی می دهد. این منطقه، علاوه بر آثار تاریخی خود، از منظر زیبایی های طبیعی نیز مورد توجه قرار دارد.

در نهایت، شهرستان بم با تاریخ کهن، فرهنگ غنی و آثار تاریخی برجسته خود، به عنوان یکی از مراکز مهم فرهنگی و تاریخی ایران به شمار می آید. این شهرستان با بازسازی و حفظ آثار تاریخی و فرهنگی خود، همواره میزبان گردشگران داخلی و خارجی بوده و به عنوان نمادی از استقامت مردم ایران در برابر بلایای طبیعی شناخته می شود.

4. ویژگی های جغرافیایی و اقلیمی

شهرستان بم در استان کرمان، در جنوب شرق ایران و در نواحی کویری قرار دارد. این شهرستان در نزدیکی مرزهای استان های سیستان و بلوچستان و هرمزگان واقع شده و از لحاظ جغرافیایی به دلیل وجود کوه ها و بیابان های وسیع، ویژگی های خاص خود را دارد.

اقلیم بم عمدتا گرم و خشک است، به طوری که در تابستان ها دماهای بسیار بالا و در زمستان ها دماهای نسبتا سردی تجربه می شود. این شرایط اقلیمی موجب شده که کشاورزی در این منطقه به طور عمده محدود به محصولات خاصی مانند خرما، پسته و غلات باشد. خرمای بم، به ویژه خرمای "مضافتی" این شهرستان، در سطح کشور و حتی بین المللی شناخته شده است.

وجود این شرایط اقلیمی خاص، مردم بم را به نوعی از زندگی متکی بر منابع طبیعی و بهره برداری از منابع زیرزمینی همچون آب قنات ها و چاه های عمیق سوق داده است. سیستم آبیاری قناتی ک که در این منطقه به کار گرفته می شود، که قنات اکبر آباد و قاسم آبادثبت جهانی شده است یکی از قدیمی ترین شیوه های آبیاری در ایران است که هنوز در بسیاری از نقاط شهرستان بم کاربرد دارد.