بررسی مسئولیت بین المللی دولت سوریه در قبال جنایات گروه تحریر الشام علیه علویان و دروزیان مطابق حقوق بین الملل

بررسی مسئولیت بین المللی دولت سوریه در قبال جنایات گروه تحریر الشام علیه علویان و دروزیان مطابق حقوق بین الملل

چکیده

تحریر الشام، که از گروه های مسلح فعال در جنگ داخلی سوریه محسوب می شود، متهم به ارتکاب جنایات گسترده علیه غیرنظامیان، از جمله اقلیت های علوی و دروزی است. این مقاله به بررسی مسئولیت بین المللی دولت سوریه در قبال این جنایات می پردازد. مطابق حقوق بین الملل، دولت ها موظف اند از نقض گسترده حقوق بشر جلوگیری کنند و در صورت کوتاهی، ممکن است به دلیل ترک فعل یا همدستی با جنایتکاران جنگی، مسئول شناخته شوند. این پژوهش با تکیه بر اسناد بین المللی، گزارش های سازمان ملل، و تحلیل های حقوق بشری، به ارزیابی تعهدات دولت سوریه در برابر جنایات تحریر الشام و راهکارهای پاسخگویی بین المللی می پردازد.

واژگان کلیدی: مسئولیت بین المللی دولت، تحریر الشام، جنایات جنگی، سوریه، حقوق بین الملل، حقوق بشر، اقلیت های دینی.

---

۱. مقدمه

گروه تحریر الشام، که در سال ۲۰۱۷ از ادغام چندین گروه مسلح اسلام گرا تشکیل شد، کنترل بخش هایی از شمال غرب سوریه را در دست داشت و امروز در سوریه دولت موقت تشکیل داده و بارها به ارتکاب جنایات جنگی و نقض حقوق بشر متهم شده است. این گروه، به ویژه در مناطقی مانند ادلب، عملیات نظامی و اقدامات خشونت باری را علیه اقلیت های مذهبی از جمله علویان و دروزیان انجام داده است. در این میان، دولت سوریه، به عنوان بازیگر حاکم، طبق حقوق بین الملل موظف بوده از این جنایات جلوگیری کند.

این تحقیق به بررسی دو پرسش کلیدی می پردازد:

۱. آیا جنایات تحریر الشام علیه علویان و دروزیان را می توان به عنوان جنایت جنگی یا جنایت علیه بشریت طبقه بندی کرد؟

۲. دولت سوریه تا چه حد در قبال این جنایات مسئولیت بین المللی دارد؟

---

۲. بررسی حقوقی جنایات تحریر الشام علیه علویان و دروزیان

حقوق بین الملل بشر و حقوق بشردوستانه، به ویژه کنوانسیون های ژنو (۱۹۴۹) و اساسنامه رم (۱۹۹۸)، معیارهای مشخصی برای تعریف جنایات جنگی و جنایات علیه بشریت ارائه می دهند. طبق گزارش های بین المللی، تحریر الشام اقداماتی از جمله قتل های هدفمند، اخراج اجباری، محاصره مناطق غیرنظامی، و اعمال خشونت سیستماتیک علیه اقلیت های دینی را انجام داده است که برخی از آنها مصداق بارز جنایت جنگی و جنایت علیه بشریت هستند.

۲.۱. مصادیق جنایات جنگی تحریر الشام

برخی از مهم ترین موارد گزارش شده از جنایات این گروه عبارت اند از:

حملات علیه روستاهای علوی و دروزی: طبق گزارش های کمیسیون تحقیق سازمان ملل، تحریر الشام حملات نظامی علیه مناطقی با اکثریت علوی و دروزی انجام داده و غیرنظامیان را هدف قرار داده است.

اعدام های دسته جمعی: گزارش های سازمان عفو بین الملل و دیده بان حقوق بشر نشان می دهند که تحریر الشام در مناطق تحت کنترل خود، افراد متعلق به اقلیت های مذهبی را به طور سیستماتیک اعدام کرده است.

اخراج اجباری و مصادره اموال: در برخی از مناطق، این گروه اقلیت های مذهبی را مجبور به ترک خانه های خود کرده و اموالشان را ضبط کرده است.

۲.۲. تطبیق اقدامات تحریر الشام با معیارهای حقوقی بین المللی

مطابق ماده ۸ اساسنامه رم دیوان کیفری بین المللی (ICC)، حمله عمدی به غیرنظامیان و گروه های قومی-مذهبی، نقض فاحش حقوق بشردوستانه محسوب شده و به عنوان جنایت جنگی قابل پیگرد است. از این رو، اقدامات تحریر الشام علیه علویان و دروزیان در چارچوب حقوق بین الملل، می تواند مشمول مسئولیت کیفری بین المللی باشد.

---

۳. مسئولیت بین المللی دولت سوریه در قبال جنایات تحریر الشام

مسئولیت بین المللی دولت ها در قبال جنایات گروه های مسلح غیردولتی، در چارچوب پیشگیری از جنایات جنگی و حمایت از غیرنظامیان مورد بررسی قرار می گیرد. مطابق پیش نویس مواد مسئولیت دولت ها در قبال اعمال متخلفانه بین المللی (۲۰۰۱)، اگر یک دولت از اقدامات گروه های مسلح اطلاع داشته باشد اما اقدامی برای جلوگیری یا مجازات مرتکبان انجام ندهد، می تواند به دلیل ترک فعل یا همدستی غیرمستقیم، مسئول شناخته شود.

۳.۱. کوتاهی دولت سوریه در محافظت از اقلیت ها

دولت نوپای سوریه مدعی است که از اقدامات گروه های تروریستی، از جمله تحریر الشام، جلوگیری کرده است. اما گزارش های بین المللی نشان می دهند که در برخی موارد، دولت سوریه در برابر حملات این گروه ها علیه اقلیت ها، اقدامات کافی انجام نداده است. این امر می تواند دولت سوریه را از منظر حقوق بین الملل مسئول بداند، زیرا عدم اقدام برای حمایت از غیرنظامیان، نقض تعهدات دولت در چارچوب کنوانسیون های بین المللی است.

۳.۲. راهکارهای پاسخگویی بین المللی

برای پیگیری این موضوع، مکانیسم های مختلفی در سطح بین المللی وجود دارند:

دیوان کیفری بین المللی (ICC): در صورت اثبات مسئولیت دولت سوریه در تسهیل یا عدم جلوگیری از این جنایات، امکان پیگرد قانونی در این دادگاه وجود دارد.

شورای امنیت سازمان ملل: می تواند قطعنامه هایی برای تحقیقات مستقل و ارجاع پرونده به دادگاه های بین المللی تصویب کند.

اصل صلاحیت جهانی: برخی کشورها می توانند براساس این اصل، پرونده هایی علیه مرتکبان این جنایات مطرح کنند.

---

۴. نتیجه گیری

بررسی های حقوقی نشان می دهند که تحریر الشام مرتکب جنایات گسترده علیه علویان و دروزیان شده و این اقدامات مشمول تعریف جنایت جنگی و جنایت علیه بشریت در حقوق بین الملل می شود. دولت سوریه نیز به دلیل کوتاهی در جلوگیری از این جنایات، ممکن است در چارچوب مسئولیت ترک فعل در قبال نقض تعهدات بین المللی خود پاسخگو باشد. برای تحقق عدالت، جامعه بین المللی باید بر تحقیق و پیگرد قانونی این جنایات تمرکز کند.

---

۵. منابع

۱. کمیسیون تحقیق سازمان ملل درباره سوریه (UNHRC Reports on Syria)

۲. گزارش های دیده بان حقوق بشر (Human Rights Watch) درباره تحریر الشام

۳. گزارش های سازمان عفو بین الملل درباره جنایات جنگی در سوریه

۴. اساسنامه رم دیوان کیفری بین المللی (Rome Statute of the ICC, 1998)

5. کنوانسیون های ژنو (Geneva Conventions, 1949)

6. پیش نویس مواد مسئولیت دولت ها در قبال اعمال متخلفانه بین المللی (ILC Draft Articles on State Responsibility, 2001)