تجزیه و تحلیل تاخیر پروژه های ساختمانی

تجزیه و تحلیل تاخیر پروژه

پروژه های ساختمانی اغلب به دلایل مختلف دچار تاخیر می شوند که می تواند اثرات مالی شدیدی بر پروژه داشته باشد. در نتیجه، ادعاهای تاخیر ممکن است ثبت شود. تجزیه و تحلیل تاثیر تاخیر، علل و اثرات فعالیت های تاخیری یکی از پیچیده ترین انواع تجزیه و تحلیل ادعاها است. این نیاز به یک متخصص با دانش گسترده در مورد پروژه های ساخت وساز، ابزارها و روش ها، زمان بندی، و توانایی توسعه یک روش صحیح برای انجام تحلیل دارد. اکثر این ادعاهای تاخیر پس از اتمام پروژه به دست کارشناس می رسد. این منجر به یک تحقیق دقیق و فشرده از اسناد برای تایید برنامه ها، رویدادها، توالی کار، تغییرات در طول ساخت و ساز و تاثیر تاخیر می شود 

پیش از معرفی روش های مختلف تحلیل تاخیر، لازم است به برخی مسائل عملیاتی در تحلیل تاخیر پرداخته شود. صرف نظر از استفاده از هر یک از روش های تحلیل تاخیر، باید یک سری مسائل ساختاری بین گروه های ذینفع پروژه مورد توافق قرار گیرد. در غیر این صورت، تحلیل ها ممکن است به نتایج متفاوت و بحث برانگیزی منجر شوند.

• مالکیت شناوری

شناوری امور یک پروژه منبعی حائز اهمیت برای پیمانکار و کارفرما است، مالکیت شناوری و اینکه کدام یک از طرفین بایستی از آن استفاده کند، همواره موضوع اصلی بحث است. نحوه مالکیت شناوری می تواند به صورت قابل توجهی در نیل به نتایج تحلیل تاخیرتاثیرگذار باشد. به طور کلی مالکیت می تواند در اختیار یکی از طرفین قرار گیرد یا بر پایه یک نسبت عادلانه بین آنها تقسیم شود.

• تاخیرهای همزمان

رخداد تاخیرها بصورت همزمان در روند ارزیابی خسارات اختلال ایجاد میکند و اغلب منجر به بروز اختلاف بین متخصصان پروژه می شود.

• کاهش سرعت کاری

مفهوم دیگری که به تاخیر همزمان نزدیک است، کاهش سرعت کاری است. در این حالت، یکی از طرف های قرارداد، چه کارفرما و چه پیمانکار، با آگاهی از تاخیر در امور طرف مقابل، سرعت کاری خود را پایین می آورد. این کار به این دلیل انجام می شود زیرا وی می داند چنانچه کار خود را به موقع به پایان برساند، موظف است منتظر طرف مقابل بماند. این کاهش سرعت می تواند منجر به مصرف شناوری ها و ایجاد مشکلاتی شود. همچنین، پس از شناسایی تاخیرهای همزمان، هر یک از طرفین ممکن است ادعا کنند که با آگاهی از تاخیر طرف دیگر، سرعت کاری خود را کاهش داده اند.

• روش های محاسباتی

این روش ها که در زمان بندی مورد استفاده قرار می گیرند، می توانند تاثیر شگرفی بر تحلیل تاخیر داشته باشند. به عنوان مثال، مسیر بحرانی به کمک طولانی ترین مسیر موجود و نیز با تخمین میزان شناوری مراحل پروژه قابل ارزیابی است. با در نظر گرفتن سرریز زمانی در روند برنامه ریزی پروژه، به مقوله تاخیرهای موجود در یک مسیر بحرانی توجه بیشتری می شود، لذا انتخاب هر کدام از روش های فوق الذکر در تعیین مسیر بحرانی می تواند منجر به اختلاف نظر شود.

• ابزارهای زمانبندی

زمانبندی پروژه و تحلیل تاخیر می تواند در قالب نمودار میله ای و یا به صورت دیاگرام شبکه ای و یا از طریق محاسبات مسیر بحرانی ارائه شود [27].

 روش های تحلیل تاخیر در پروژه

این روش به دنبال راهی برای تخمین روابط علت و معلولی، میزان زیان وارده و تعیین مسئولیت ها است. در بررسی و تحلیل تاخیر، تنها چند آزمون مشخص بایستی انجام شود. ابتدا باید دید که آیا تاخیری رخ داده است؟ که این کار بر پایه تحلیل مسیر بحرانی انجام می شود. سپس، طرفی که ادعای خسارات ناشی از تاخیر را مطرح می کند، موظف است اثبات نماید که در بروز تاخیرها مسئولیتی نداشته است. در نهایت، به دنبال اثبات بخشودنی و قابل توجیه بودن تاخیرهای بحرانی می باشند.در ادامه به منظور آنالیز تاخیر و اثرات آن چهار روش را معرفی میکنیم:

• روش مقایسه زمانبندی برنامه ای با زمانبندی واقعی

در این روش اختلاف مابین برنامه زمانی پیش بینی شده و میزان واقعی آن در پروژه مورد بحث و بررسی قرار می گیرد. این روش مقدار رخداد واقعی تاخیرهای بحرانی را تخمین می زند و آن ها را با تاخیرهای یکسان در برنامه زمان بندی از قبل تععین شده مقایسه می نماید تا به ارزیابی دقیقی از اثرگذاری تاخیرها بر پروژه دست یابد. همچنین، رتبه بندی علل تاخیر که در طی مدت اجرای پروژه ایجاد می شوند، شناسایی میگردد. علاوه بر این، عوامل و خسارات تاخیرهایی که موجب اختلال در روند اتمام پروژه می شوند، مشخص می گردد.

• روش افزایش به برنامه

مکانیزم این روش استفاده از یک زمان بندی برنامه ریزی شده یا خط مبنا برای تحلیل تاخیرها است. به عبارت دیگر، مبنای آن یک برنامه مورد قبول طرفین است. اگر خط مبنا طبق مفاد قرارداد نباشد یا در آن مشکلاتی مشاهده شده باشد، خط مبنا بایستی حتما پیش از بکارگیری این روش، درست شود. در این روش تاثیر محتمل بروز یک تاخیر، متوقف شدن یا به تعویق افتادن آن بر روند برنامه ریزی زمانی پروژه مورد تحلیل قرار می گیرد. به عبارت دیگر، این روش بر این نظریه استوار است که زودترین زمان ممکن تکمیل پروژه را می توان با افزودن تاخیرها به برنامه ریزی زمانی اولیه مشخص کرد. فعالیت های جدیدی از جمله تاخیرها، توقف و از هم پاشیدگی مراحل پروژه و یا مواردی همچون تعطیلات رسمی به پروسه برنامه ریزی شده اولیه اضافه شده و تاثیر آنها در روند اتمام پروژه مورد بررسی و تحلیل قرار می گیرند. با اضافه نمودن تاخیرها به برنامه اولیه دو رویکرد خواهیم داشت؛ چنانچه هدف تحلیلگر بررسی اثر کلی تاخیرها بر کل پروژه است، این توانایی را دارد که کل تاخیرها را به یکباره به برنامه اضافه کند، اما اگر به دنبال بررسی اثر تک تک تاخیرها است، بایستی مرحله به مرحله و با توجه به ترتیب زمانی وقوع آن ها، یک تاخیر را به برنامه افزوده و تاثیر این افزایش را ارزیابی نماید. علاوه بر این تحلیلگر قادر است فقط تاخیرهایی که پیمانکار مسبب آنها بوده است را اضافه کند. همچنین وی می تواند در زمان یکسان هر دو تاخیر را به برنامه اولیه بیافزاید.

• روش کاهش از واقعی

بر پایه یک برنامه زمان بندی استوار است که همان برنامه زمان بندی واقعی پروژه نامیده می شود. انجمن قوانین ساخت و ساز انگلستان این روش را به این گونه تعریف می کند: تاثیر تاخیرها از برنامه زمان بندی واقعی برداشته می شود تا مشخص شود چه اتفاقی پیش می آمد چنانچه تاخیری به وقوع نمی پیوست. این روش زمانی انتخاب می شود که پیمانکار در روند اجرای پروژه فاقد یک برنامه زمانی مقبول باشد یا اینکه هیچ گونه زمان بندی پیش بینی مختص برنامه زمانی در قرارداد وجود نداشته باشد.

• روش اثر زمانی

این روش نسخه پیشرفته تری از روش افزایش زمانی است. در این روش، برخلاف روش افزایش زمانی که تنها از یک برنامه مبنا استفاده می شود، از چندین برنامه مبنا در محاسبات استفاده می شود. در واقع، روش اثر زمانی به برنامه های مبنای چندگانه توجه دارد و به مقایسه شرایط به وجود آمده با آن ها می پردازد.همچنین برنامه زمان بندی اولیه پیمانکار مبنای کار در نظر گرفته می شود. در ابتدای وقوع هر تاخیر، این زمان بندی تغییر کرده و تاخیر به آن افزوده می شود. پس از آن، مجددا محاسبات و زمان بندی پروژه بررسی می شود تا تاثیر تاخیر بر زمان اتمام مشخص شود. تفاوت زمان های قبل و بعد از اعمال تاخیر، تعیین کننده میزان اثر تاخیر است.

کمیل کریم زاده