نقش مشارکت جامعه در مدیریت یکپارچه منابع آب
مشارکت جامعه در مدیریت یکپارچه منابع آب یا سایر مسائل محیط زیستی، به سه دلیل ضروری است:
1- مشارکت جامعه محلی می تواند یک پایگاه داده، تجربه و ایده مهم ارائه دهد که منجر به راه حل های عملی، مرتبط، قابل دستیابی و قابل قبول برای رفع مشکلات مربوط به آب شود.
2- دسترسی به دانش بومی و نظراتی که برای حفاظت از محیط زیست حیاتی هستند را امکان پذیر می کند.
3- به ایجاد اعتماد عمومی کمک می کند، عدم اعتماد عمومی ممکن است منجر به اعتراض و تضاد بین کاربران منابع آب و ذینفعان مختلف شود.
جهت نیل به حکمرانی خوب، ضروری است که در کنار توجه به انواع مشارکت و عوامل اصلی تاثیرگذار بر فرآیند آن، به ویژگی های هر منطقه نیز توجه شود. در همین راستا، هدف این گزارش بررسی انواع مشارکت و تجربیات سایر کشورها و کشور ایران بوده است.
کشاورزی بیشترین سهم مصرف آب را در جهان به خود اختصاص داده است (بالغ بر ۷۰ درصد کل مصرف آب شیرین). در بسیاری از کشورهای خشک و نیمه خشک، بهره برداری آب برای مصارف کشاورزی حتی به بیش از ۹۰ درصد کل بهره برداری آب نیز می رسد.
کشور ایران از دیرباز به دلیل اقلیم خشک و نیمه خشک با محدودیت منابع آب مواجه بوده است اما در دهه های اخیر همانند روند جهانی، با کمبود آب شدید مواجه شده است. براساس آمار، بالغ بر ۹۲ درصد منابع آب شیرین کشور به برداشت کشاورزی می رسد.
حجم بالای مصرف آب در کنار منابع رو به کاهش آب، مدیریت آبیاری کشاورزی را به این نتیجه سوق داده است که بدون سیاست گذاری یکپارچه و مدیریت پایدار، احتمال بالایی برای وخامت وضعیت موجود در دهه های آتی وجود دارد. از آنجایی که تولید غذا (به دلیل اهمیت سیاست امنیت غذایی برای کشور) و مطلوبیت اقتصادی بخش کشاورزی برای بخش عمده ای از مردم ایران (اهمیت جایگاه بخش کشاورزی به ویژه در معشیت جوامع روستایی) از اهمیت بالایی برخوردار است، استفاده ی بهینه از منابع برای تولید خروجی های بیشتر و بهتر (تولیدات کشاورزی پایدارتر با بهره وری بالا)،لازم و ضروری به نظر می رسد.
همچنین سود بالای تولید محصولات در بخش صنعت و لزوم تامین آب شیرین با کیفیت برای بخش شرب و خانگی نیز از اولویت های نظام مدیریت آب محسوب می شوند.
یکی از مرسوم ترین و اثربخش ترین رویکردها برای پاسخ به نیازهای مطرح شده با تاکید بر سیاست های امنیت آبی و غذایی، تمرکز بر بهبود بهره وری آب می باشد. در همین راستا، این پژوهش به دنبال بررسی ابعاد بهره وری آب و ابزار اندازه گیری و ارتقای آن بوده است.
در ادبیات حوزه ی بهره وری آب پیشنهاد شده است که اقدامات ارتقای بهره وری، ترکیبی از ابزارهای مختلف فنی-مهندسی، سیاستی-غیرسازه ای، اقتصادی-مالی و نهادی-قانونی باشد که هم اهداف کوتاه مدت و بلندمدت را هدف قرار دهند و هم از بروز تبعات ناخواسته ی سیاست ها جلوگیری شود.
جلوگیری یا کاستن از تبعات ناخواسته سیاست ها و برنامه ها از طریق اتخاذ دیدگاهی یکپارچه و جامع با در نظر داشتن ابعاد مختلف مسائل و مشکلات، صورت می گیرد.
