سازمان تجارت جهانی

سازمان تجارت جهانی، تنها سازمان بین المللی است که تنظیم قوانین تجارت، بین ملت های جهان را به عهده دارد. هدف این سازمان، توسعه تجارت جهانی و از میان برداشتن موانعی است که تبادل تجاری میان ملت های دنیا را محدود می کند. سازمان تجارت جهانی برای انجام وظایف خود تشکیلات زیر را پدید آورده است :

الف_ نشست وزیران

مهم ترین رکن (Body) مسئول در WTO نشست وزیران (Ministerial Conference) است که هر دو سال یکبار تشکیل می شود. نخستین نشست وزیران سازمان تجارت جهانی در سال 1996 در سنگاپور، دومین دور آن در سال 1998 در ژنو و سومین نشست در سال 1999 در ایالات متحده، چهارمین و پنجمین و ششمین دور نیز در سال های 2001، 2003، 2005 به ترتیب در دوحه، مکزیک و هنگ کنگ برگزار شدند. نشست وزیران از نمایندگان همه کشورهای عضو تشکیل می شود و با برگزاری همایش ها، تاسیس کمیته ها، تعیین دبیرکل و پذیرش اعضای جدید، در جهت اجرای وظایف سازمان گام بر می دارد.

ب_ شورای عمومی

این شورا، هدایت کلی و نظارت بر فعالیت های سازمان و نیز حل اختلاف بین اعضای سازمان، تعیین خط مشی تجاری کشورهای عضو، ارتباط و همکاری با سایر سازمان ها و تصویب مقررات مالی و بودجه سالانه WTO را بر عهده دارد.

شورای عمومی دارای دو رکن است. رکن حل اختلاف (Dispute Settlement Body) و رکن بازبینی سیاست های تجاری (Body Policy Review Trade). رکن حل اختلاف برای مشورت و حل اختلاف، مطابق تفاهم نامه قواعد و رویه های حاکم بر حل اختلاف تشکیل می شود و برای انجام وظایف محول شده، اختیار خواهد داشت که هیئت های رسیدگی را تشکیل دهد، گزارش های هیئت رسیدگی و رکن استینافی را تصویب کند، بر اجرای احکام و توصیه ها، نظارت نماید و تعلیق امتیازات و دیگر تعهدات را به موجب موافقت نامه های تحت پوشش، اجازه دهد. تشکیل جلسات این رکن، بر حسب ضرورت خواهد بود و کشورهای عضو، باید اصول و تصمیماتی را که از سوی این رکن گرفته می شوند بپذیرد. عملکرد رکن بازبینی سیاست های تجاری، طبق سازکار بررسی خط مشی تجاری، پیش بینی شده است. همچنین، شورای عمومی نیز برای انجام وظایف و مسئولیت های این رکن، جلسه تشکیل می دهد. یکی از وظایف مهم رکن اشاره شده، بررسی خط مشی ها و رویه های تجاری همه اعضاء از نظر تاثیر بر نظام چند جانبه تجاری است. بدین منظور، هر دولت عضو، باید به طور منظم، رویه های تجاری خود را به این رکن گزارش دهد. رکن بازبینی سیاست های تجاری، موظف است تا بر تعهدات کشورهای عضو که موافقت نامه های موجود را پذیرفته اند نظارت کند، همچنین موجب شفافیت و درک بهتر سیاست ها و اقدام های تجاری کشورهای عضو شود.

سازمان تجارت جهانی برای اجرای وظایف خود، شوراهایی را تشکیل داده که زیر نظر شورای عمومی فعالیت می کنند و عبارت اند از :

1_ شورای تجارت کالا : این شورا، سرپرستی موافقت نامه های چند جانبه مربوط به تجارت کالا را بر عهده دارد. این موافقت نامه ها شامل موافقت نامه عمومی تعرفه و تجارت گات (GATT) و توافق های مربوط و 12 موافقت نامه دیگر است. این شورا 10 کمیته دارد که هر کدام در زمینه ویژه ای مانند : کشاورزی، دستیابی به بازار، یارانه ها، اقدامات فروش زیر قیمت تمام شده (دامپینگ) و مانند آن فعالیت می کند.

2_ شورای تجارت خدمات (GATS) : سرپرستی موافقت نامه عمومی تجارت خدمات را عهده دار بوده و شرکت در این شورا، برای همه اعضای سازمان تجارت جهانی آزاد است و اجازه پدید آوردن ارکان متمم را دارد. کمیته خدمات مالی، کمیته تعهدات مشخص و گروه های کاری آئین نامه های داخلی و قواعد موافقت نامه عمومی تجارت خدمات، از ارکان متمم حاضر در این شورا است.

3_ شورای جنبه های مرتبط با تجارت حقوق مالکیت فکری (TRIPS) : حقوق اموال فکری، حقوق است که به افراد برای خلق اندیشه هایشان داده می شود. این شورا، سرپرستی موافقت نامه هایی را که به این اموال مرتبط می شوند بر عهده دارد. در کنار این سه شورا، کمیته های دیگری نیز بر حسب مورد، مانند کمیته تجارت، محیط زیست و همچنین گروه های کاری مختلف فعالیت دارند.

پ_ کمیته ها : کنفرانس وزیران، کمیته هایی را تاسیس کرده که وظایف محول شده، به موجب موافقت نامه تجاری چند جانبه و وظایف دیگری را که شورای عمومی به آن ها واگذار می کند، انجام دهند. کنفرانس وزیران می تواند کمیته های دیگری را بر حسب نیاز زمان و تشخیص خود، تاسیس کند، این کمیته ها عبارت اند از :

_ کمیته تجارت و توسعه

_ کمیته محدودیت های تراز پرداخت ها

_ کمیته بودجه مالی و تشکیلاتی

بخشی از وظیفه کمیته تجارت و توسعه، بررسی مقررات ویژه ای در موافقت نامه های تجاری چند جانبه، به نفع کشورهای عضوی است که کمترین توسعه یافتگی را دارند و نتایج این بررسی را برای اقدام مقتضی به شورای عمومی گزارش می دهد. عضویت در این کمیته ها برای نمایندگان همه کشور های عضو آزاد است.

ت_ دبیرخانه : در راس دبیرخانه، دبیرکل قرار دارد که توسط شورای عمومی انتخاب می شود و به وظایفی چون انتصاب کارکنان، تعیین وظایف آن ها و برآورد بودجه و تنظیم گزارش مالی WTO می پردازد. دبیرخانه WTO در شهر ژنو است و اهداف اصلی آن، حمایت شوراهای گوناگون WTO، برگزاری نشست وزیران، تجزیه و تحلیل تجارت جهانی و ارائه گزارش کار به رسانه ها، کمک های قانونی در حل اختلافات تجاری کشورها و ارائه راهنمایی و مشاوره به کشورهای خواستار عضویت در WTO است. عمده فعالیت دبیرخانه، مربوط به گفتگوهای پیوستن اعضای جدید و ارائه مشورت های لازم به کشورهای متقاضی عضویت در سازمان می باشد.

نخستین دبیرکل سازمان، پیتر ساترلند، آخرین دبیرکل گات بود که برای مدتی پس از تاسیس این سازمان، دبیرکلی آن را نیز بر عهده داشت. دومین دبیر کل، رناتو روجیرو از کشور ایتالیا بود. سومین دبیرکل، مایک مور، نخست وزیر پیشین کشور نیوزلند بود. دبیرکل کنونی سازمان تجارت جهانی، نگوزی اکنجو ایوه آلا از کشور نیجریه است که از سال 2021 این مسئولیت را بر عهده دارد.