بازخوانی یک سند تاریخی از روستای آقبلاغ سفلی

اسناد و مدارک مکتوبی که از گذشته های دور و نزدیک باقی مانده، در پژوهش های تاریخی حائز اهمیت فراوانی هستند؛ چراکه از یک سو ما را نسبت به وقایع گذشته آگاهی بخشیده و از سوی دیگر، کمتر مورد جعل و دستکاری قرار گرفته اند. سندی که در اینجا قصد بازخوانی آن را داریم، مربوط به روستای آقبلاغ سفلی از توابع بخش سجاس رود شهرستان خدابنده بوده که در سال 1306 ه.ق کتابت شده است. این سند یک صفحه ای با عنوان «استشهاد محلی مبنی بر عدم دخالت اهالی روستای آقبلاغ[1] در درگیری اهالی دو روستای زرند[2] و سرین دره ی[3] خدابنده»، به شماره ی کتاب شناسی «ایران296001060» در آرشیو ملی ایران نگهداری می شود. متن سند از قرار ذیل است:

«استشهاد و استخبار و استعلام می رود از مومنین و مسلمین و متدینین بر اینکه یک ماه قبل منازعه ای فیمابین قریتین زرند و سرین دره اتفاق افتاده و یک نفر علی اکبر نام سرباز به قتل رسیده. جهانگیر پسر شیخعلی بگ اینچه ای از روی عداوت و عناد رفته در حکومت عارض شده که سی نفر هم از اهل آقبلاغ به اتفاق سلمان بگ زرندی بوده است و حال آنکه این مطلب واضح و آشکار که اظهر من الشمس است احدی از اهالی آقبلاغ داخل به آن نزاع نبوده و به هیچ وجه مدخلیتی به آن ها نداشته. گفته ی جهانگیر بهتان صرف و دروغ محض است. از راه غرض و عداوت به اهالی آقبلاغ گفته است. هرچه خسارت و اضرار از حکومت و مامورین در این باب به رعیت و ارباب آقبلاغ وارد آید، به واسطه ی این افترا و بهتان است. هرکس از این فقره علم کامل و اطلاع شامل دارد، خود کلمه ی شهادت خود را در هامش[4] این ورقه نگاشته و به مهر خود مزین فرمایند[5] و از حکم لا تکتمو شهاداتکم[6] محترز و مجتنب باشند. تحریرا فی...[7] ششم شهر ربیع المولود 1306»

شایان ذکر است که در حاشیه ی این سند تاریخی (سمت راست و قسمت بالایی)، مهر 24 تن از شهود واقعه به چشم می خورد. تعدادی از مهرها مزین به اسامی دارندگان آن مثل «محمدابن محمود»، «شیخعلی» و «محمدکاظم» بوده و مابقی مزین به عباراتی از قرار «یا باقرالعلوم» و «یا محمد» می باشند. همچنین در کنار هر مهر، متن کوتاهی به خط ریز و ناخوانا ملاحظه می شود که همگی مضمون واحدی را می رسانند؛ به عنوان مثال، در یک مورد می خوانیم: «آنچه در متن نوشته شده است، خلاف ندارد. شرارت جهانگیر بگ از حد گذشته است». در یک مثال دیگر می خوانیم: «آنچه در متن نوشته شده صحیح است». سایر متون حاشیه ی سند نیز در راستای تایید مفاد استشهادیه هستند.

***

[1] روستایی از توابع بخش سجاس رود شهرستان خدابنده

[2] همان

[3] همان

[4] حاشیه

[5] این فعل باید در اصل به صورت مفرد صرف می شد.

[6] این عبارت غلط املایی داشته و منظور نویسنده احتمالا آیه ی 283 سوره ی بقره بوده است: «و لا تکتموا الشهاده».

[7] بخشی از متن سند که ناخوانا بود با علامت «...» نشانه گذاری شد.

برای دسترسی به سند فوق در سامانه ی منابع دیجیتال سازمان اسناد و کتابخانه ی ملی، اینجا را بفشارید.

برای دریافت تصویر اصل سند، اینجا را بفشارید.