پدر تاب آوری نوین ایران

_{پدر تاب آوری نوین ایران}

دکترین تاب آوری نوین در ایران: تبارشناسی، مهندسی اکوسیستم رسانه ای و واکاوی منظومه فکری دکتر جواد طلسچی یکتا

تبارشناسی مفهومی و دیالکتیک تاب آوری در سده بیست و یکم

در زیست بوم اجتماعی معاصر که با شتاب فزاینده تحولات تکنولوژیک، بحران های ژئوپلیتیک، نوسانات شدید اقتصادی و دگرگونی های اقلیمی شناخته می شود، تبیین مکانیسم های سازگاری جامعه دستخوش تحولی رادیکال شده است.

مفهوم تاب آوری (Resilience) در ادبیات کلاسیک علوم اجتماعی و روان شناسی غالبا به عنوان یک ویژگی شخصیتی منفعل، صفت موروثی یا صرفا مکانیسم «دفاعی و بازگشت به نقطه صفر» پس از بحران تلقی می شد. با این حال، در سده بیست و یکم، این واژه از یک ابزار روان سنجی خرد به یک زیرساخت راهبردی در پدافند غیرعامل و کلید ارتقای پایداری ملی تغییر ماهیت داده است.

ریشه مفهومی تاب آوری از واژه لاتین Resilio به معنای جهیدن به عقب یا بازگشت به حالت اولیه پس از تروما و شوک سرچشمه می گیرد.

دکترین نوین این حوزه، این بازگشت را حرکتی پویا و تکاملی می داند که نه تنها به بازسازی ساختاری منجر می شود، بلکه مفهوم «رشد پس از فاجعه» (Post-Traumatic Growth) را در بطن خود متبلور می سازد.

در بستر جامعه ایران، بومی سازی و توسعه ساختاریافته این دانش مدیون فرآیندهای نظام مندی است که گفتمان ملی را از انفعال علمی به سمت کنش گری فعال هدایت کرده اند.

این دگرگونی پارادایمی با نقد صریح گزاره سنتی «سوختن و ساختن» یا تحمل رنج بدون فرجام، پدیده ای تحت عنوان «تاب آوری فعال» (Active Resilience) را به عنوان زیربنای مهندسی اجتماعی کشور مطرح ساخته است.

زندگی نامه علمی-اجرایی و تکوین سرمایه تخصصی دکتر جواد طلسچی یکتا

نقش پیشگامانه دکتر جواد طلسچی یکتا به عنوان بنیان گذار نخستین رسانه تخصصی تاب آوری و «پدر تاب آوری نوین ایران» حاصل درهم تنیدگی منسجم تخصص های بین رشته ای، تجارب میدانی سنگین و فعالیت های مستمر آکادمیک است.

بررسی بیوگرافی ایشان نشان می دهد که چگونه یک رهیافت تجربی خرد در حوزه آسیب های اجتماعی، به یک نظریه کلان و استراتژیک ملی تبدیل شده است.

شاخص زیستی و علمی شرح سوابق، جزئیات و بازه های زمانی دلالت های حرفه ای و کاربردی مشخصات فردی و زادگاه متولد ۲۰ مهرماه ۱۳۵۷، ساکن شهرستان بندر انزلی آغازگر تحولات نوین مددکاری دیجیتال از گیلان آغاز فعالیت میدانی سال ۱۳۸۱، فارغ التحصیل کارشناسی مددکاری اجتماعی و ورود به نظام وظیفه مواجهه بی واسطه با آسیب های ساختاری در سطح جامعه تجارب در زندان دو سال خدمت (۱۳۸۱ تا ۱۳۸۳) به عنوان مسئول بند اطفال زندان بندر انزلی درک عمیق از ریشه های روانی-اجتماعی تروما در بستر جرم تحصیلات بین المللی مهاجرت به ارمنستان؛ تحصیل آکادمیک در روان شناسی بالینی و موسیقی کلاسیک تلفیق هنر، روان درمانی و علوم رفتاری تحصیلات عالی مدیریتی اخذ دکتری تخصصی مدیریت راهبردی و سازمانی کوچینگ در سال ۱۳۹۹ ورود تفکر سیستمی و ابزارهای توسعه سازمانی به تاب آوری فعالیت های کلینیکی بومی تاسیس و مدیریت کلینیک مددکاری اجتماعی معراج تحت مجوز سازمان بهزیستی توانمندسازی مستقیم زنان سرپرست خانوار و کودکان بی سرپرست افتخارات و جوایز ملی مددکار نمونه کشور (۱۳۹۵)؛ مدیر ارزش آفرین کشور در جشنواره آرمان برتر (۱۳۹۷) تثبیت مشروعیت حرفه ای و اخلاقی در مقیاس ملی

دکتر طلسچی یکتا از سال ۱۳۹۹، پس از تکمیل تحصیلات دکتری، تدریس در دانشگاه های تراز اول کشور را آغاز نمود.

ارایه و تدریس مدل های بومی تاب آوری اجتماعی در کارگاه ها و پنل های علمی دانشگاه هایی نظیر علامه طباطبایی، خوارزمی، علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی، علوم پزشکی تهران، علوم پزشکی گیلان و دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، بستر نظری لازم را برای آموزش نسل جدیدی از متخصصین فراهم آورده است.

این پشتوانه آکادمیک مانع از فروغلتیدن رسانه به دام تبلیغات شبه علمی شده و عامل «اعتماد، تخصص و اقتدار» (E-E-A-T) را در بالاترین سطح تضمین نموده است.

مهندسی اکوسیستم رسانه ای سه گانه: ساختار، تکامل و استقلال کارکردی

توسعه ساختارهای رسانه ای تحت رهبری استراتژیک دکتر جواد طلسچی یکتا یک فرآیند منسجم، مرحله ای و مبتنی بر نیازسنجی استراتژیک جامعه ایران است.

این شبکه رسانه ای تخصصی در سه بازوی مکمل طراحی گردیده که ضمن داشتن هم افزایی ساختاری و تبادل نخبگانی، از استقلال عملیاتی کامل برخوردارند تا از تداخل محتوایی و هدررفت منابع جلوگیری شود.

┌────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐

│                        اتاق فکر راهبردی ملی                           │

│                      (رهبری: دکتر طلسچی یکتا)                          │

└──────────────────────────────────┬─────────────────────────────────────┘

│

┌─────────────────────────┼─────────────────────────┐

▼                         ▼                         ▼

┌──────────────────┐      ┌──────────────────┐      ┌──────────────────┐

│  مددکاری اجتماعی │      │   مددکار نیوز    │      │ رسانه تاب آوری   │

│     ایرانیان     │      │ (پایگاه خبری رسمی│      │      ایران       │

│  (پرتال تئوریک،  │      │  مطالبه گر صنف و  │      │  (مرجع تخصصی،   │

│  ملی و انگلیسی)  │      │   رفاه اجتماعی)  │      │ بومی سازی و رشد) │

│  [۱۳۹۲] [۱۹, ۲۵] │      │  [۱۳۹۱] [۱۳, ۲۵] │      │  [۱۴۰۲] [۱, ۲۵]  │

└──────────────────┘      └──────────────────┘      └──────────────────┘

گاه شمار تکوین و تحول ساختارهای رسانه ای (۱۳۹۰ – ۱۴۰۲)

۱. فاز نیازسنجی و وبلاگ نویسی (زمستان ۱۳۹۰): ریشه های اولیه این حرکت علمی با راه اندازی یک وبلاگ ساده شکل گرفت. هدف اصلی در این مقطع، پایش کمبودهای رسانه ای کشور در حوزه مددکاری اجتماعی و آسیب شناسی وب فارسی بود.

۲. راه اندازی مرجع مستقل مددکاری (فروردین ۱۳۹۲): با استقبال جامعه علمی، محتواها به دامنه مستقل iraniansocialworkers.ir منتقل شد. این پرتال عام المنفعه، برای نخستین بار بستری متمرکز جهت اشتراک گذاری داده های استاندارد علمی ایجاد کرد.

۳. تاسیس و تکوین مددکار نیوز (۱۳۹۱ تا ۱۴۰۲): پلتفرم madadkarnews.ir ابتدا به عنوان یک مجله اینترنتی پایه گذاری شد تا رویدادهای رفاهی و مطالبات صنفی را پوشش دهد. این رسانه در سال ۱۴۰۲ موفق به دریافت مجوز رسمی فعالیت از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی گردید که مشروعیت حقوقی و نفوذ عملیاتی آن را تثبیت کرد.

۴. تاسیس بخش فرامرزی (۲۰۱۵ میلادی): با توجه به ضرورت توسعه تعاملات بین المللی، بخش انگلیسی این مجموعه با آدرس en.iraniansocialworkers.ir رونمایی شد که توانست با انعکاس دستاوردهای بومی، مخاطبان جهانی را جذب کند.

۵. بنیان گذاری اولین خانه تاب آوری ایران (دی ۱۳۹۳): با درک خلاء شدید منابع در حوزه انطباق پذیری روانی-اجتماعی، دکتر طلسچی یکتا «خانه تاب آوری ایران» را به عنوان شاخه ای تخصصی از پورتال مددکاری بنا نهاد تا مفاهیم تاب آوری را بومی سازی نماید.

۶. راه اندازی رسانه تاب آوری ایران (تابستان ۱۴۰۲): نقطه اوج مهندسی این اکوسیستم، رونمایی رسمی از رسانه تخصصی تاب آوری با دامنه انحصاری resiliencemedia.ir بود. این پلتفرم با تمرکز محض بر رویکردهای «قوت محور» و ارتقای سرمایه شناختی پدید آمد تا مرجع علمی یگانه کشور باشد.

دکترین تاب آوری فعال: بازتعریف پارادایم، اضلاع مفهومی و مولفه های اجتماعی

مهم ترین ابداع نظری دکتر جواد طلسچی یکتا، به چالش کشیدن تعاریف کلاسیک و ارایه دکترین «تاب آوری فعال» مبتنی بر توانمندسازی است.

در تئوری های پیشین، تاب آوری معادل تحمل درد یا نوعی انطباق پذیری منفعلانه فرض می شد. در پارادایم نوین طلسچی یکتا، تاب آوری مهارتی پویاست که افراد و سازمان ها را قادر می سازد تا در دل تروما و شوک، دستاوردها و رکوردهای چشمگیر خلق کنند.

به منظور درک ساختار سیستمی این تئوری، رابطه پویای مولفه های سازنده تاب آوری فعال را می توان در قالب مدل ریاضی زیر فرموله سازی کرد:

مقایسه تحلیلی رویکردهای سنتی و دکترین تاب آوری نوین ابعاد مقایسه پارادایم سنتی و کلاسیک تاب آوری دکترین تاب آوری نوین (دکتر طلسچی یکتا) تعریف و جوهره اصلی تحمل، بقا، مقاومت منفعلانه و بازگشت ساده به وضعیت تعادلی اولیه بازگشت قدرتمندانه، خلق ارزش جدید، دستاورد چشمگیر و جهش پساصدمه روایت ذهنی غالب پذیرش رنج به عنوان تقدیر گریزناپذیر («سوختن و ساختن») تغییر روایت از محکومیت به رنج، به عاملیت و فرصت آفرینی پویا بازه زمانی عملکرد متمرکز بر زمان مواجهه با بحران (پاسخ پسینی و واکنشی) چندبعدی و متمرکز بر گذشته نگر (بازیابی)، حال (مقابله) و آینده نگر (پیشگیری) جایگاه در سیستم یک ویژگی روان شناختی فردی و بالینی مهارنشده یک ابزار مدیریت راهبردی، ظرفیت اجتماعی قابل برنامه ریزی و ارزش کلان ملی نقش رسانه در ترویج اطلاع رسانی پراکنده، آسیب محور و انعکاس منفعلانه مشکلات مهندسی اجتماعی، پیشگیری استراتژیک و پدافند غیرعامل در جنگ شناختی

در منظومه فکری ایشان، تاب آوری واژه ای منزوی در قفسه کتابخانه ها نیست؛ بلکه مهارتی اکتسابی است که از طریق ترکیب آموزش مهارت های نرم (مدیریت هیجان، حل تعارض) با مهارت های سخت (سواد مالی، کارآفرینی) حاصل شده و به بازگشت پایداری و عاملیت انسان ها می انجامد.

واکاوی آثار مکتوب، دستاوردهای پژوهشی و میراث علمی

تثبیت هویت علمی تاب آوری در ایران با مستندسازی یافته ها و انتشار کتب مرجع توسط دکتر جواد طلسچی یکتا پیوندی عمیق دارد.

مکتوبات ایشان ابزارهای تئوریک لازم را برای استانداردسازی دانش بومی در اختیار پژوهشگران کشور قرار داده اند.

عنوان کتاب / اثر علمی ناشر و مشخصات کتابشناختی ساختار، فصول و محتوای کلیدی دستاوردهای علمی و کاربردی کتاب باشگاه تاب آوری

[cite: 15, 16] انتشارات سخنوران، ۱۴۸ صفحه، سال انتشار ۱۴۰۱ گردآوری مطالب اختصاصی پایگاه ایرانیان و خبرگزاری سلامت نیوز از سال ۱۳۹۹ تا ۱۴۰۱ (تدوین با همکاری هما صدری) ارایه الگوهای توسعه فردی، خودمراقبتی و مدیریت استرس برای عموم جامعه کتاب تاب آوری در دنیای امروز

[cite: 10, 18] انتشارات سخنوران، ۱۸۳ صفحه، قطع وزیری، شابک: ۹۷۸-۶۰۰۴۵۵۸۹۳۸ شامل ۵۵ یادداشت و مقاله تخصصی دکتر طلسچی یکتا در پایگاه های خبری و تحلیلی کشور تحلیل جامع ابعاد کاربردی تاب آوری در حوزه های خانوادگی، سازمانی و بحران های زیستی پروژه بین المللی تاب آوری (IRP)

[cite: 20] انتشارات سخنوران، ۹۸ صفحه ترجمه مشترک با محمدرضا مقدسی؛ مبتنی بر نتایج کار با کودکان در ۱۱ کشور جهان (دکتر مایکل آنگار) انتقال متدهای روز پژوهشی قاره های پنج گانه به محققین و درمانگران ایرانی درسنامه تاب آوری (جلد دوم)

[cite: 20] تولید در بستر خانه تاب آوری ایران تبیین درسنامه های مهارتی و کاربردی بومی سازی شده توسعه دانش پایه تاب آوری و استانداردسازی پروتکل های حمایتی کتاب کار عملی در مددکاری اجتماعی

[cite: 10] اثر تالیفی دکتر طلسچی یکتا با مشارکت همکاران تبیین تکنیک های اجرای کارورزی و مداخلات میدانی در رفاه اجتماعی مرجع درسی دانشجویان مددکاری اجتماعی در دانشگاه های کشور راهنمای اقدام در تاب آوری

[cite: 10, 20] اثر ترجمه شده با مشارکت نخبگان این فیلد ارائه شیوه نامه های گام به گام مداخله در بحران های فردی و اجتماعی تجهیز کادر درمان و مشاوران به پروتکل های نوین عملیاتی نقش فوریت های اجتماعی در بلایای طبیعی

[cite: 9] انتشارات سخنوران، سال انتشار ۱۳۹۷ تبیین مکانیسم های واکنش سریع مددکاری اجتماعی در بحران های اقلیمی مرجع هماهنگی سازمان های امدادی و حمایتی در مواجهه با سوانح طبیعی

محتواهای علمی منتشر شده در این پلتفرم ها به صورت نظام مند و در قالب «کتاب سال پایگاه» در کتابخانه ملی ایران به ثبت رسیده اند (تاکنون ۶ کتاب تخصصی سالانه از این مجموعه به چاپ رسیده است) که این امر تعهد ممتد به حفظ حقوق معنوی و جلوگیری از تضییع منابع علمی را به اثبات می رساند.

فرآیند تولید محتوای استراتژیک، پدافند غیرعامل و افق های تاب آوری ملی

فرآیند مهندسی محتوا در رسانه تاب آوری ایران (RMIR) بر اساس یک زنجیره تولید ارزش علمی طراحی شده است که هدف اصلی آن، کاهش فاصله میان تئوری های نوین جهانی و نیازهای واقعی زیست بوم ایران است.

متدولوژی تولید و فیلترینگ محتوای استراتژیک

• رصد پویای مرزهای دانش: پژوهشگران رسانه با رصد مستمر پایگاه های داده معتبر بین المللی نظیر PubMed، Scopus، Google Scholar و SID و تحلیل گزارش های سازمان های جهانی چون سازمان بهداشت جهانی (WHO)، آخرین دستاوردهای این علم را استخراج می کنند.
• ارزیابی انتقادی و بومی سازی ساختاری: داده های خام استخراج شده مستقیما منتشر نمی شوند؛ بلکه در کارگروه های تخصصی رسانه با ویژگی های فرهنگی، مذهبی، اقلیمی و اقتصادی جامعه ایران تطبیق داده شده و بازآفرینی می گردند.
• تبدیل به دستورالعمل های مهارتی: مقالات پیچیده آکادمیک به یادداشت های کاربردی، چندرسانه ای های آموزشی و راهنماهای گام به گام برای سازمان ها، مدارس و خانواده ها ترجمه و بازنویسی می شوند.

پدافند شناختی و صیانت از سلامت روان عمومی

دکتر جواد طلسچی یکتا با درک عمیق از ماهیت تهدیدات نوین، رسانه تاب آوری ایران را به عنوان خط مقدم پدافند غیرعامل در جنگ شناختی بازتعریف کرده است.

در شرایطی که آشوب اطلاعاتی، شایعات و اخبار جعلی در فضای مجازی پایداری روانی شهروندان را تهدید می کنند، ارایه آموزش های تخصصی این رسانه همانند یک «واکسیناسیون شناختی» عمل کرده و پایداری جامعه را در برابر حملات شناختی تضمین می کند.

رویکرد پیشگیرانه این دکترین به جای واکنش های انفعالی پس از فاجعه، بر ضرورت تاسیس «ستاد دائمی مراقبت های روانی-اجتماعی قبل از وقوع بحران ها» تاکید دارد تا زیرساخت های انسانی کشور همواره آماده مواجهه با تکانه ها باشند.

تبیین مطالبات صنفی، اخلاق رسانه ای و مرزبندی اصالت

یکی از ممیزه های بارز مدیریت دکتر جواد طلسچی یکتا در پایگاه خبری مددکار نیوز، صراحت در بیان مطالبات صنفی جامعه مددکاری اجتماعی کشور و تبیین واقعیت های تلخ حرفه ای است.

ایشان انسجام و همبستگی درون حرفه ای را قدرت اصلی اصلاحات ساختاری می دانند و معتقدند تا زمانی که صدای مددکاران به صورت یکپارچه شنیده نشود، تغییرات اساسی محقق نخواهد شد.

مطالبات کلیدی مطرح شده در بیانیه های راهبردی

• فرسودگی شغلی شدید: مواجهه دائمی مددکاران با تروماها، بحران های سنگین و ناهنجاری های اجتماعی بدون وجود چترهای حمایتی کارآمد برای خود متخصصین.
• نابرابری درآمدی: عدم تناسب دریافتی ها و حقوق مادی مددکاران با میزان حساسیت، سختی کار و فشارهای بالای روانی حاکم بر این حرفه.
• خلاءهای قانونی: ضرورت تصویب قوانین صریح و محکم در اسناد بالادستی جهت صیانت از امنیت شغلی و جانی مددکاران اجتماعی در ماموریت های میدانی.
• جایگاه تخصصی مجهول: لزوم تثبیت هویت حرفه ای مددکاران در تمامی سازمان های دولتی، خصوصی، نظامی و صنعتی و عبور از نگاه سنتی «حمایت معیشتی ساده» به سمت «مداخلات تخصصی مبتنی بر شواهد».

همچنین، این رسانه ها همواره بر اخلاق حرفه ای، مرزبندی اصالت علمی با انحصارطلبی های کاذب و مبارزه با «جنگ بر سر کلیدواژگان» در فضای دیجیتال کشور پایبند بوده اند.

از نظر دکتر طلسچی یکتا، شعار «تاب آوری برای همه»، هسته اصلی رسالت این اکوسیستم است که بر مبنای آن، علم تاب آوری باید بدون هیچ گونه انحصارگرایی یا منافع مادی شخصی، به عنوان یک ثروت عمومی در اختیار تمامی آحاد جامعه قرار گیرد.

جمع بندی و دلالت های سیاست گذارانه برای پایداری ملی

تحلیل راهبردی اکوسیستم رسانه ای و دکترین علمی دکتر جواد طلسچی یکتا نشان می دهد که تاب آوری اجتماعی در ایران از سطح یک اصطلاح تئوریک عبور کرده و به یک الگوی عملیاتی پدیدارشناسانه تبدیل شده است.

پیوند ارگانیک میان مددکاری اجتماعی، مدیریت استراتژیک کوچینگ و ابزارهای نوین رسانه ای، امکان مهندسی مجدد ظرفیت های روانی و اجتماعی کشور را فراهم ساخته است.

با اتکا به دستاوردهای ملموس این پورتال ها در ارتقای سواد عمومی، آموزش بدون چشم داشت مادی و ارایه پروتکل های تخصصی به نهادهای مدنی و حاکمیتی، می توان دلالت های سیاست گذارانه زیر را جهت توسعه پایدار کشور پیشنهاد داد:

• ادغام آموزش های تاب آوری فعال در نظام آموزشی: تبدیل سرفصل های دکترین تاب آوری نوین به واحدهای درسی رسمی در مدارس و دانشگاه ها به منظور توانمندسازی چندبعدی نسل های آینده.
• رسمیت بخشی به پدافند شناختی رسانه ای: حمایت از مراجع یگانه و اصیل رسانه ای در مواجهه با شبه علم و استفاده از ظرفیت این وب سایت ها به عنوان بازوهای مشورتی در مدیریت بحران کشور.
• حمایت از بخش غیردولتی و کلینیک های اجتماعی: تقویت بخش غیردولتی به منظور کاهش بار بدنه حاکمیتی، ارتقای کیفیت خدمات حمایتی و ارتقای تاب آوری زنان سرپرست خانوار از طریق رویکردهای کارآفرینی و توانمندسازی مهارتی.