موضوع دکتری حسابداری: بلاک چین و دفتر کل توزیع شده (DLT) در حسابداری سه طرفه و اطمینان بخشی هم زمان
یکی از بنیادین ترین تحولات در پارادایم حسابداری پس از ابداع سیستم دوطرفه توسط لوکا پاچیولی، گذار به «سیستم حسابداری سه طرفه (Triple-Entry Accounting)» مبتنی بر فناوری دفتر کل توزیع شده (بلاک چین) است. در این ساختار، هر تراکنش علاوه بر ثبت در دفاتر دو طرف معامله، با یک امضای رمزنگاری شده بر روی یک دفتر کل مشترک و تغییرناپذیر ثبت می شود و به عنوان طرف سوم سندیت می یابد.
این تغییر ساختاری، مفاهیم کلاسیک حسابداری و حسابرسی را بازتعریف می کند:
۱. تغییرناپذیری و شفافیت بلادرنگ (Real-Time Transparency): حذف ریسک دستکاری گذشته نگر در اسناد مالی، تسویه هم زمان مطالبات و بدهی ها و ثبت آنی رویدادهای مالی در سراسر زنجیره تامین.
۲. قراردادهای هوشمند (Smart Contracts): اجرای خودکار رویه های حسابداری و پرداخت ها بر اساس شروط از پیش تعیین شده؛ به گونه ای که شناسایی درآمد، تسویه پیش دریافت ها و حتی شناسایی تخفیفات بدون دخالت نیروی انسانی و به شکل قطعی انجام می شود.
۳. گذار به حسابرسی پیوسته و هم زمان (Continuous Auditing): در شرایطی که تمام تراکنش ها رمزنگاری شده و غیرقابل انکار هستند، نیاز به فرایندهای سنتی تطبیق حساب ها (Reconciliation) و تاییدیه های برون سازمانی عملا از بین می رود و حسابرسی از «ارزیابی گذشته نگر دوره ای» به «ارزیابی بلادرنگ ریسک و الگوریتم ها» تغییر ماهیت می دهد.
از منظر تئوری های مالی و حسابداری:
- کاهش هزینه های نمایندگی و عدم تقارن اطلاعاتی: دسترسی سهامداران، نهادهای ناظر و وام دهندگان به اطلاعات مالی غیرقابل تحریف، ریسک تقلب و پنهان کاری مدیریت را به حداقل می رساند.
- تسهیل تامین مالی زنجیره تامین (Supply Chain Finance): اعتبارسنجی شفاف و اتوماتیک فاکتورها، ریسک نکول را کاهش داده و هزینه تامین مالی کوتاه مدت شرکت ها را بهینه می کند.
- بازتعریف شواهد حسابرسی و ریسک کنترل: تمرکز حسابرسان از «بررسی اقلام ترازنامه و سود و زیان» به «حسابرسی کدهای قراردادهای هوشمند، حاکمیت داده ها و امنیت شبکه بلاک چین» معطوف می شود.
یک عنوان پژوهشی پیشرو، روش مند و پرپتانسیل برای رساله دکتری:
«طراحی الگوی مفهومی حسابداری سه طرفه مبتنی بر بلاک چین و تحلیل اثر آن بر کاهش هزینه تامین مالی، ریسک حسابرسی و کارایی فرآیند تطبیق اسناد مالی»
در این پژوهش می توان ضمن طراحی یک معماری کاربردی از جریان داده های مالی بر بستر دفتر کل توزیع شده برای شرکت ها، نحوه تغییر ماتریس ریسک حسابرسی و چالش های نهادی/قانونی پیاده سازی این سیستم ها را در بازار سرمایه تبیین و ارزیابی کرد.
