موضوع دکتری حسابداری: حسابرسی مستمر و داده محور
حسابرسی مستمر رویکردی نوین است که در آن داده ها، تراکنش ها و کنترل های داخلی شرکت به صورت نزدیک به زمان وقوع بررسی می شوند؛ نه فقط در پایان سال مالی. گسترش سامانه های یکپارچه مالی، رایانش ابری، داده های بزرگ و هوش مصنوعی، امکان حرکت از حسابرسی دوره ای و نمونه گیری محدود به نظارت مستمر و تحلیل گسترده اطلاعات را فراهم کرده است.
در روش سنتی، حسابرس معمولا پس از پایان دوره مالی به بررسی شواهد می پردازد و تنها بخشی از معاملات را نمونه گیری می کند. این رویکرد ممکن است باعث شود برخی تحریف ها، خطاها یا نشانه های تقلب دیر شناسایی شوند. در مقابل، حسابرسی مستمر با تحلیل مداوم داده ها می تواند ثبت های غیرعادی، پرداخت های تکراری، تغییرات ناگهانی در الگوی فروش، معاملات مشکوک با اشخاص وابسته و انحراف از کنترل های مصوب را در زمان کوتاه تری شناسایی کند.
کاربرد هوش مصنوعی در این فرایند اهمیت ویژه ای دارد. الگوریتم های یادگیری ماشین می توانند الگوهای معمول عملیات شرکت را بیاموزند و هرگونه رفتار غیرعادی را به حسابرس هشدار دهند. برای مثال، اگر حجم فروش در روزهای پایانی سال به طور غیرمتعارف افزایش یابد یا ثبت های اصلاحی متعددی پس از پایان دوره انجام شود، سامانه می تواند این موارد را به عنوان حوزه پرریسک معرفی کند. بااین حال، تصمیم نهایی همچنان باید بر عهده حسابرس باشد؛ زیرا هر ناهنجاری الزاما به معنای تقلب یا تحریف بااهمیت نیست.
با وجود مزایا، استقرار حسابرسی مستمر با چالش هایی مانند کیفیت و یکپارچگی داده ها، دسترسی حسابرس به سامانه های اطلاعاتی صاحبکار، محرمانگی اطلاعات، امنیت سایبری، هزینه پیاده سازی و تعیین مسئولیت در قبال هشدارهای نادیده گرفته شده روبه رو است. همچنین، استفاده مستمر از داده های شرکت ممکن است نگرانی هایی درباره استقلال حسابرس و مرز میان حسابرسی، مشاوره و نظارت مدیریتی ایجاد کند.
یک عنوان مناسب برای رساله دکتری می تواند چنین باشد: «تاثیر استقرار حسابرسی مستمر داده محور بر کیفیت حسابرسی و کشف به موقع تحریف های بااهمیت: نقش تعدیل گر کیفیت کنترل های داخلی». در این پژوهش می توان بررسی کرد که آیا استفاده از تحلیل مستمر داده ها، توان حسابرس در کشف خطا و تقلب را افزایش می دهد و آیا شرکت های دارای کنترل داخلی قوی تر، از این فناوری نتایج قابل اتکاتری دریافت می کنند.
نتایج این پژوهش برای موسسات حسابرسی، سازمان حسابرسی، کمیته های حسابرسی و شرکت های نرم افزاری اهمیت دارد؛ زیرا مسیر حرکت حرفه حسابرسی به سمت نظارت هوشمند، پیشگیرانه و مبتنی بر داده را روشن تر می کند.