دندان شیری که قرار است بیفتد، چرا باید درمان شود؟

---

 

«بالاخره که می افتد!»؛ چرا این جمله درباره دندان های شیری خطرناک است؟

«این دندان شیری است و قرار است خودش بیفتد؛ چرا باید آن را درمان کنیم؟»

این جمله یکی از رایج ترین دلایلی است که باعث می شود والدین درمان دندان شیری کودک را به تعویق بیندازند. اما موقتی بودن دندان های شیری به این معنا نیست که تا زمان افتادن، اهمیتی ندارند.

دندان های شیری ممکن است چند سال در دهان کودک باقی بمانند و در این مدت نقش مهمی در جویدن، تغذیه، صحبت کردن، رشد فک و حفظ فضای مناسب برای دندان های دائمی داشته باشند.

بنابراین، اگر یک دندان شیری پوسیده یا عفونی شده باشد، «قرار است بیفتد» به تنهایی دلیل مناسبی برای درمان نکردن آن نیست.

دندان شیری فقط یک جایگزین موقت نیست

کودک تا زمانی که دندان های دائمی او به طور کامل جایگزین دندان های شیری شوند، به دندان های شیری خود نیاز دارد.

این دندان ها به کودک کمک می کنند غذا را به خوبی بجود و در شکل گیری برخی صداها و تکامل گفتار نیز نقش دارند.

از طرف دیگر، هر دندان شیری فضای مشخصی را برای دندان دائمی زیر خود حفظ می کند. اگر یک دندان شیری خیلی زود از دست برود، ممکن است دندان های مجاور به سمت فضای خالی حرکت کنند و فضای لازم برای رویش دندان دائمی کاهش پیدا کند.

در نتیجه، گاهی مشکلی که از یک پوسیدگی ساده در دندان شیری شروع شده، می تواند سال ها بعد خودش را به شکل مشکل رویش یا نامرتبی دندان های دائمی نشان دهد.

اگر دندان شیری پوسیده باشد چه اتفاقی می افتد؟

پوسیدگی یک فرایند پیش رونده است. اگر پوسیدگی درمان نشود، می تواند از مینای دندان به لایه های عمیق تر برسد.

در مراحل اولیه ممکن است کودک هیچ دردی نداشته باشد. اما با پیشرفت پوسیدگی، احتمال حساسیت، درد، عفونت و درگیری پالپ دندان افزایش پیدا می کند.

این درد فقط یک مشکل کوچک نیست. دندان درد می تواند خواب و تغذیه کودک را مختل کند و روی کیفیت زندگی او اثر بگذارد.

کودکی که شب به دلیل درد دندان نمی تواند بخوابد، احتمالا نمی تواند همانند یک کودک سالم و بدون درد در فعالیت های روزانه خود شرکت کند.

آیا عفونت دندان شیری می تواند به دندان دائمی آسیب بزند؟

دندان دائمی در زیر دندان شیری در حال شکل گیری است. عفونت شدید دندان شیری، به خصوص اگر درمان نشود، می تواند بر بافت های اطراف و روند طبیعی رویش دندان دائمی اثر بگذارد.

شدت و نوع این تاثیر به محل دندان، زمان ایجاد عفونت و وضعیت دندان دائمی بستگی دارد؛ بنابراین نمی توان گفت هر پوسیدگی دندان شیری حتما به دندان دائمی آسیب می زند.

اما همین احتمال یکی از دلایلی است که نباید عفونت دندان شیری را بی اهمیت تلقی کرد.

چرا زود از دست دادن دندان شیری مشکل ساز است؟

دندان های شیری فقط برای جویدن نیستند؛ آن ها فضا را برای دندان های دائمی حفظ می کنند.

اگر یک دندان شیری خیلی زود و پیش از زمان طبیعی افتادن از دست برود، دندان های مجاور ممکن است به سمت فضای خالی حرکت کنند.

این اتفاق می تواند فضای لازم برای رویش دندان دائمی را کاهش دهد و در برخی کودکان باعث ایجاد مشکلاتی در ترتیب یا رویش دندان های دائمی شود.

البته همه دندان های شیری که زود از دست می روند الزاما به یک اندازه مشکل ایجاد نمی کنند. سن کودک، نوع دندان، زمان مورد انتظار رویش دندان دائمی و وضعیت دندان های مجاور همگی مهم اند.

به همین دلیل، تصمیم درباره حفظ یا خارج کردن یک دندان شیری باید توسط دندانپزشک گرفته شود.

آیا بهتر نیست دندان پوسیده را بکشیم؟

نه همیشه.

اگر دندان شیری قابل حفظ باشد و هنوز مدت قابل توجهی تا زمان طبیعی افتادن آن باقی مانده باشد، ممکن است درمان و حفظ آن بهترین گزینه باشد.

اما در بعضی شرایط، مانند تخریب شدید، عفونت گسترده یا زمانی که دندان به پایان عمر طبیعی خود نزدیک شده است، کشیدن دندان ممکن است گزینه مناسب تری باشد.

گاهی نیز پس از کشیدن زودهنگام دندان، دندانپزشک استفاده از فضانگهدار را پیشنهاد می کند تا فضای لازم برای دندان دائمی حفظ شود.

بنابراین، «درمان کنیم یا بکشیم؟» یک تصمیم فردی است و به وضعیت همان دندان و سن کودک بستگی دارد.

اگر کودک درد ندارد، یعنی پوسیدگی مهم نیست؟

خیر.

یکی از مشکلات پوسیدگی دندان این است که ممکن است مدت زیادی بدون علامت واضح پیشرفت کند.

وقتی کودک دندان درد شدید پیدا می کند، ممکن است پوسیدگی وارد مراحل پیشرفته تری شده باشد.

به همین دلیل، منتظر ماندن تا کودک درد داشته باشد، روش مناسبی برای تصمیم گیری درباره درمان نیست.

نبود درد به معنای نبود پوسیدگی نیست.

آیا درمان دندان شیری برای کودک سخت تر نیست؟

ممکن است والدین از این بترسند که درمان دندان باعث ایجاد ترس از دندانپزشکی شود.

اما تاخیر در درمان و رسیدن به مرحله درد و عفونت می تواند تجربه بسیار ناخوشایندتری برای کودک ایجاد کند.

یکی از اهداف دندانپزشکی کودکان این است که درمان ها تا حد امکان در مراحل اولیه و با رویکرد مناسب برای سن کودک انجام شوند.

مراجعه منظم نیز کمک می کند مشکلات قبل از تبدیل شدن به شرایط پیچیده تر شناسایی شوند.

یک مثال ساده

فرض کنید کودک پنج ساله ای یک دندان شیری پوسیده دارد.

والدین می گویند: «این دندان چند سال دیگر می افتد؛ پس بهتر است دست نزنیم.»

اما اگر این دندان قرار باشد دو یا سه سال دیگر در دهان باقی بماند، در تمام این مدت ممکن است پوسیدگی پیشرفت کند.

در این فاصله ممکن است کودک دچار درد یا عفونت شود، خوردن و خوابیدن برایش دشوار شود یا دندان پیش از زمان طبیعی خود از دست برود.

در مقابل، اگر دندان در زمان مناسب درمان و حفظ شود، می تواند وظیفه خود را تا زمان طبیعی افتادن انجام دهد و فضای لازم را برای دندان دائمی حفظ کند.

چه زمانی باید سریع تر به دندانپزشک مراجعه کنیم؟

اگر کودک یکی از این علائم را دارد، بهتر است مراجعه را به تعویق نیندازیم:

• دندان درد، به خصوص درد شبانه
• حساسیت شدید به غذاها یا نوشیدنی های سرد و گرم
• لکه یا سوراخ قابل مشاهده روی دندان
• تورم لثه یا صورت
• وجود جوش یا برجستگی روی لثه
• تب همراه با علائم دندانی
• مشکل در جویدن
• شکستگی دندان
• تغییر رنگ قابل توجه دندان

تورم صورت، درد شدید یا علائم عفونت نیازمند ارزیابی سریع دندانپزشکی است.

آیا می توان از پوسیدگی دندان های شیری پیشگیری کرد؟

بله، و پیشگیری از درمان آسان تر است.

مهم ترین اقدامات شامل مسواک زدن منظم با خمیردندان فلورایددار متناسب با سن کودک، کاهش مصرف مکرر خوراکی ها و نوشیدنی های شیرین، توجه به عادت های غذایی و مراجعه منظم به دندانپزشک است.

یکی از مهم ترین نکات، جلوگیری از قرارگرفتن مکرر دندان کودک در معرض قند است؛ به خصوص نوشیدنی های شیرین که کودک ممکن است بارها در طول روز مصرف کند.

حرف آخر

دندان شیری «موقتی» است، اما بی اهمیت نیست.

این دندان ها سال ها به کودک کمک می کنند غذا بخورد، صحبت کند و رشد طبیعی دهان و فک را تجربه کند. مهم تر از همه، در بسیاری از موارد فضای لازم برای دندان های دائمی را حفظ می کنند.

بنابراین اگر دندان شیری پوسیده است، تصمیم درست این نیست که فقط بگوییم «بالاخره می افتد». باید پرسید:

چه زمانی قرار است بیفتد؟ میزان پوسیدگی چقدر است؟ آیا دندان قابل حفظ است؟ و اگر زود از دست برود، چه اثری بر فضای دندان دائمی خواهد داشت؟

پاسخ این پرسش ها را دندانپزشک کودکان بر اساس معاینه و شرایط کودک مشخص می کند.

دندان شیری شاید موقتی باشد، اما سلامت آن موقتی نیست؛ تا روزی که در دهان کودک است، وظیفه مهمی بر عهده دارد.

دکتر سارا سیدناصری

دندانپزشک | پژوهشگر سلامت دهان و دندان