پاسخ مناسب به حوادث و بلایا، جزء اصلی چرخه کاهش خطر بلایا

ایران به عنوان یکی از کشورهای زلزله خیز جهان طی 90 سال گذشته 18 زلزله با قدرت بیش از هفت ریشتر را تجربه کرده که موجب خسارت های عمده مالی، جانی، اقتصادی، اجتماعی شده است. در هنگام وقوع زلزله شرایط ویژه ای در جامعه به وجود می آید، زلزله شهرستان بم در استان کرمان، یکی از بزرگترین استانهای کشور در 5 دی ماه 1382 اتفاق افتاد. امدادگران امدادرسانی را به ویژه درارایه خدمات بهداشتی، مورد بررسی قرار دادند که بیش از 85درصد افرادی که نیازمند کمک و نجات از زیر آوار بودند توسط افراد محلی و بستگان و آشنایان شناسایی و نجات یافتند. سه حیطه روانی–عاطفی، بهداشتی-درمانی و مدیریت بحران در زلزله کرمان بیشتر مد نظر قرار گرفت و اقدامات گسترده‌ای انجام شد.

در حیطه روانی -عاطفی اقداماتی همچون آموزش مردم در در زمینه کنار آمدن با مشکلات، بررسی اثرات روانشناختی بهداشت روان والدین در کودکان زلزله زده، بررسی کاهش اضطراب کودکان و حمایت ازکودکان برای ادامه زندگی ،بررسی نقش خانواده بر سلامت روان کودکان در زلزله، تشخیص و درمان انواع اختلالات روانی در کودکان و نوجوانان، حمایت عاطفی و روانی از کودکان و زنان بی سرپرست، کاهش فشارهای روانی آسیب دیدگان انجام شد. در حیطه بهداشتی – درمانی نیز بررسی سوء تغذیه در میان آسیب دیدگان و چاره جوئی برای حل مشکل، پیشگیری از خطر بیماریهای عفونی، اصلاح وضعیت فاضلاب در منطقه و ارائه خدمات برای پیشگیری از بیماریهای منتقله از فاضلاب به مردم، ادامه ساماندهی و سازماندهی نیازهای بهداشت محیط ، ادامه رسیدگی به نیازهای درمانی مردم و تجهیز بیمارستان ها و بخش های جراحی بیمارستان ها در منطقه برای انجام عملکردهای ضروری و فوری بیماران، ضدعفونی و استریلیزاسیون در منطقه، تامین آب آشامیدنی سالم برای مردم ، مراقبت های بهداشتی و نیز ادامه آموزش های بهداشتی برای مردم صورت گرفت. در حیطه مدیریت بحران ساماندهی کمک های مردمی، جلب بیشتر مشارکتهای مردمی و نیز برنامه ریزی در کلیه زمینه های مورد نیاز آسیب دیدگان از جمله اقدامات گزارش شده است.

در زلزله بم نسبت کشته‌ها به کل جمعیت شهر تقریبا ۳۰درصد ساکنین و تعداد کشته شدگان تقریباً دوبرابر تعداد مجروحین گزارش شد. در حالی که در بیشتر زلزله‌های بزرگ دنیا (بزرگای بیش از ۷ در مقیاس ریشتر) در بدترین شرایط تعداد کشته شدگان به یک سوم میزان مجروحین می‌رسد. عواملی که به‌طور غیرمستقیم بر افزایش تلفات تاثیر گذاشتند عبارتند از: آشنا نبودن سازمانها در حد لازم و کافی با مدیریت بحران و مدیریت عملیات جست و جو و نجات؛ تخریب محل‌های کلیدی مانند شهرداری، آتش نشانی، بیمارستان‌ها، مراکز درمانی، نداشتن اطلاع از تمامی محل های تخریب شده و ابعاد هریک در ساعات اولیه پس از وقوع زلزله؛کافی نبودن نیروهای امدادی آموزش دیده در ساعات اولیه پس از وقوع زلزله؛حضور افراد آموزش ندیده در منطقه.

با توجه به آسیب شناسی های انجام شده در زلزله بم، نظام سلامت نیز اقداماتی در جهت خدمات رسانی در زمان حوادث طبیعی انجام داده که می‌توان به بعضی موارد از جمله توجه و بررسی دقیق مشکلات زلزله و رفع آنها با تشکیل ستادهای بحران در کشور ،توجه به مسائل مدیریتی در سطوح مختلف ملی، استانی، و محلی، سیاستگذاری، هماهنگی و تعیین وظایف هر یک از سازمانهای دولتی و غیر دولتی ،آموزش نیروهای متخصص و استفاده از آنها در تامین،نگهداری و توزیع مواد غذایی در شرایط بحران ،پیش بینی و ساخت تجهیزات مورد نیاز برای شرایط بحران ،محصور کردن منطقه توسط نیروهای انتظامی در هفته های اول حادثه، تشکیل تیم‌های نظارتی و کنترل برای مراحل مختلف تامین منابع، جمع‌آوری اطلاعات مربوط فرهنگ مردم هر منطقه، اعمال مدیریت یکسان در توزیع منابع و اجتناب از مدیریت های سلیقه ای ،استفاده از تجارب بدست آمده از بحران‌های قبلی اشاره کرد.

به نظر می رسد در مناطق آسیب پذیرو مستعد بلایای طبیعی، آموزش عمومی مردم ، سازماندهی تشکل‌ها محلی با هدف مشارکت و خدمات رسانی در صورت بروز بلایا میتواند در کاهش صدمات ناشی از زلزله موثر باشد و باید به این امر توجه جدی داشت. داشتن برنامه ریزی صحیح برای ارایه خدمات و مدیریت بحران در این گونه حوادث مهم است و همچنین جهت تغییر در نگرش و عملکرد مختلف پرسنل امدادی شامل امدادگران هلال احمر،نیروی انتظامی ،پرسنل بهداشتی در زمینه توجه به مسایل روان شناختی آسیب دیدگان بلایا ی طبیعی و رعایت مواردی که به بهبود وضعیت سلامت آسیب دیگان کمک کند، ضروری است.