پیری در آینه دلبستگی :چرا دلبستگی ایمن سالمندان را از خودبیزاری نجات می دهد؟

مقدمه
نظریه دلبستگی که جان بالبی مطرح کرد نقش حیاتی روابط در سراسر زندگی تبیین می کند. در دوران پیری، نظام دلبستگی به دلیل افزایش فقدان (مانند مرگ همسر، بازنشستگی، کاهش سلامت) فعال می شود.اما پژوهش های دلبستگی بر کودکی و جوانی متمرکز بوده اند. هدف این یادداشت، بررسی رابطه بین سبک های دلبستگی با دو پدیده مهم در سالمندی است: سالمندستیزی (نگرش های منفی نسبت به افراد مسن، حتی از سوی خود سالمندان) و کیفیت زندگی ادراک شده.

∆سبک های دلبستگی در سالمندی:
سبک دلبستگی بر اساس دو بعد :۱ اضطراب دلبستگی (نگرانی از دسترسی و پاسخگویی دیگران) ۲ اجتناب دلبستگی (ترجیح فاصله گرفتن از صمیمیت عاطفی) در چهار دسته تقسیم می شود:
· ایمن: نمره پایین در هر دو بعد – توانایی برقراری رابطه مثبت با خود و دیگران.
· ترسناک: نمره بالا در هر دو بعد – تمایل به صمیمیت اما ترس از طرد.
· طردکننده (اجتنابی): نمره بالا فقط در اجتناب – اتکای اجباری به خود و سرکوب احساسات.
· دلواپس (مضطرب): نمره بالا فقط در اضطراب – نیاز شدید به تایید دیگران و ترس از رها شدن.

در سالمندی، سبک ایمن مثل یک عامل محافظتی عمل می کند.

∆سالمندستیزی:
سالمندستیزی یعنی کلیشه ها، نگرش منفی و تبعیض علیه افراد با سن بالا گفته می شود این پدیده می تواند درونی شود؛ یعنی خود سالمندان نسبت به همسالان خود نگرش منفی داشته باشند. سالمندستیزی در چهار بعد اندازه گیری شده است
· جدایی: تمایل به دوری گزیدن از سالمندان (مثال: «از اینکه افراد مسن سعی می کنند با من صحبت کنند خوشم نمی آید»).
· کلیشه ها: باورهای قالبی منفی (مثال: «افراد مسن بیشتر از دیگران شکایت می کنند»).
· بین نسلی: ترجیح همراهی با جوانان به جای همسالان (مثال: «افراد مسن باید دوستانی در سن خودشان پیدا کنند»).
∆دلبستگی ایمن و سالمندستیزی کمتر:
سالمندان با دلبستگی ایمن، سالمندستیزی کمتری مخصوص در بعد جدایی نسبت به افراد با دلبستگی ترسناک نشان می دهند.
مثال:خانمی ۷۸ ساله با دلبستگی ایمن، با همسالانش معاشرت می کند. در مقابل، سالمندی با سبک ترسناک از نشستن کنار همسالان خود اجتناب می کند و ترجیح می دهد تنها باشد.

نکته : مردان نسبت به زنان سالمندستیزی بیشتری در بعد جدایی ابراز کردند اما با افزایش سن، سالمندستیزی کاهش یافت.

∆ دلبستگی ایمن و کیفیت زندگی بهتر :
در ابعاد گوناگون کیفیت زندگی (عملکرد جسمی، سلامت روانی، عملکرد اجتماعی و...)، سالمندان با سبک ایمن و طردکننده نمرات بالاتری نسبت به سبک های ترسناک و دلواپس داشتند.
مثال:سالمندی با دلبستگی ایمن که دچار آرتروز است، با وجود درد، فعالیت های اجتماعی خود را حفظ می کند و از زندگی رضایت دارد. اما سالمندی با دلبستگی دلواپس، با همان شدت درد، مدام نگران دسترسی دیگران است و کیفیت زندگی پایین تری گزارش می دهد.

∆نتیجه گیری:
سبک دلبستگی ایمن در سالمندی عامل محافظتی مهم است: با کاهش سالمندستیزی و افزایش کیفیت زندگی همراه است. در مقابل، سبک های ناایمن (به ویژه ترسناک و دلواپس) با نگرش های منفی به پیری و کاهش رفاه روانی ارتباط دارن