وقتی ملت ایران معلم می شود؛ بازخوانی تربیتی همبستگی ملی در پرتو نظریه کارل یونگ در روزهای جنگ

🔗 یادداشت اول:
وقتی ملت ایران معلم می شود؛ بازخوانی تربیتی همبستگی ملی در پرتو نظریه کارل یونگ در روزهای جنگ

جنگ تنها یک رویداد نظامی یا سیاسی نیست؛ بلکه تجربه ای عمیق در روان جمعی جامعه است. در چنین شرایطی، زندگی روزمره دگرگون می شود و احساساتی چون ترس، امید و همدلی در کنار هم قرار می گیرند. در این فضا، جامعه به گونه ای طبیعی به مدرسه ای بزرگ تبدیل می شود؛ جایی که مردم با رفتارهای خود درس هایی زنده از همدلی، مسئولیت پذیری و تاب آوری به یکدیگر می آموزند. به این معنا، ملت به نوعی معلم جمعی بدل می شود.

از منظر تربیتی، بسیاری از کنش های اجتماعی در این دوران نوعی آموزش غیررسمی محسوب می شوند؛ رفتارهایی مانند توجه به همسایگان، حمایت از خانواده های آسیب دیده، همکاری های داوطلبانه و تلاش برای حفظ آرامش کودکان. این تجربه های زیسته، به دلیل پیوند با واقعیت زندگی، تاثیری عمیق تر از آموزش های صرفا نظری دارند.

نظریه «ناخودآگاه جمعی» کارل گوستاو یونگ می تواند چارچوبی برای فهم این پدیده فراهم کند. به باور یونگ، در لایه های عمیق روان انسان ها الگوهای مشترکی به نام کهن الگوها وجود دارد که در شرایط بحرانی فعال می شوند. در روزهای جنگ، کهن الگوهایی مانند «حامی»، «مراقب» و «فداکار» در رفتارهای جمعی مردم آشکار می شود و گرایش به همیاری و حمایت از یکدیگر را تقویت می کند.

در چنین وضعیتی، یادگیری تنها به مدرسه محدود نمی ماند؛ خانواده، محله و تعاملات اجتماعی نیز به فضاهای تربیتی تبدیل می شوند. کودکان از رفتار بزرگسالان آرامش و امید را می آموزند و نوجوانان معنای مسئولیت اجتماعی را در همکاری های جمعی تجربه می کنند.

از این رو، آموزش و پرورش می تواند با بازخوانی این تجربه های اجتماعی در کلاس درس از طریق گفت وگو، روایت تجربه ها و فعالیت های مشارکتی مفاهیمی چون همدلی، تاب آوری و مسئولیت اجتماعی را تقویت کند. در این صورت، تجربه های همبستگی اجتماعی تنها یک خاطره تاریخی نخواهند بود، بلکه به سرمایه ای تربیتی برای پرورش نسلی آگاه، همدل و مسئول تبدیل می شوند.

✍ معلم محمدمهدی نقیبیان
آموزشیار و عضو هیات آموزگاری گروه آموزش روان شناسی و مشاوره ، آموزش و پرورش ایران.