در جستجوی زمان از دست رفته نگاهی به انتشار کتاب سرزمین قاف های خاطره شده نوشته مهدی دهقان منشادی

کتاب "سرزمین قاف های خاطره شده" نوشته مهدی دهقان منشادی از سوی انتشارات مصباح در 193 صفحه منتشر و بهار 1405 روانه بازار نشر شده است. این کتاب در برگیرنده 45 یادداشت و جستار و 2 گفتگو پیرامون یزد است که نویسنده آنها را طی سالهای اخیر در نشریات سراسری و استانی منتشر نموده است.

از گذشته تاکنون کتاب ها و آثار متعددی در مورد یزد و تحولات آن منتشر شده است اما آنچه این اثر را متمایز می کند ردپای دغدغه های ذهنی و انسانی نویسنده است که خواننده را در لابلای سطور به تامل وا می دارد. در واقع این کتاب روایت دردمندانه و درعین حال مشتاقانه ای است از یزدی است که باید باشد و شاید بهتر باشد بگوییم سرزمینی که قرار است انسان مدارتر، عاشق تر و زیباتر باشد.

تحصیلات و اشتغال نویسنده در سازمان عهده دار برنامه ریزی و توسعه به کتاب رنگ و بوی توسعه گرایی داده است بطوریکه در اغلب یادداشت ها نشانی از آسیب شناسی و نقد تحولات اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی یزد مشاهده می شود. برخی مطالب نیز به چگونگی شکل گیری چهره امروز یزد می پردازد و خواننده امروزی را از سیر تاریخ یزد آگاه می کند .

دامنه این قبیل مطالب گسترده است و از دغدغه مندی و روحیه پژوهشگری نویسنده خبر می دهد. این طیف از مسائل از احداث ایستگاه راه آهن تا بررسی تنوع قومی در یزد را شامل می شود. مثلا در یادداشت تردد یزدی ها در عرصه زمان ؛ به حمل و نقل عمومی در شهر یزد و چگونگی جابجایی شهروندان پرداخته شده است. در مطلبی دیگر کتاب موضوع فراغت یزدی ها از کوچه نشینی تا پرسه زنی شهری را در گذر زمان مورد توجه قرار می دهد که البته کمتر بدان پرداخته شده است.

از سوی دیگر جستارهایی هم به تغییر سبک زندگی یزدی ها نظری می اندازد و نویسنده کتاب به مثابه یک مشاهده گر کنجکاو سری به فست فود ها و اغذیه فروشی ها می زند که این دست مطالب، کتاب را واجد جنبه خاص شهرنگاری و همچنین مردم نگاری کرده است .

مطالب مفصل تر کتاب، بخش هایی است به روند توسعه یزد پرداخته است. این قسمت عمدتا به نقد موج تمدنی جدیدی می پردازد که از اوایل دهه 1320 بر قلمرو یزد سایه انداخت و به بیان نویسنده منجر به جهت دادن زندگی در مسیری بیراهه شد و این پایانی بود بر سه قاف هویتی یزد یعنی قنات و قنوت و قناعت.

کتاب با نقل قولی از عبدالله سینا اولین استاندار یزد در سال1352 که تبدیل یزد به قطب صنعتی را به عنوان راهبرد توسعه استان معرفی می کند.؛ به سلسله ای از پیامد ها و دشواری هایی می پردازد که دامن یزد امروز را فراگرفته است. از محیط زیست گرفته تا ناپایداری اجتماعی، اوضاع مدیریت شهری تا شیوع دیابت، ازحاشیه نشینی تا مرثیه برای فرهنگی که ناخوش است.این جستارها به وضوح رویکردی خود انتقادی دارد و خواستار بازنگری در سیاست های موجود است .

و اما کتاب همواره در جستجوی روزنه ای برای برون رفت از وضعیت موجود است و در این میان آنچه بیش از همه اهمیت دارد بازگشت به عقلانیت تاریخی کهن شهر یزد است.گویی اکنون یزد در تلاطم نبرد زشتی و زیبایی است و هنگامیکه معنا و معرفت تهدید می شود راه چاره، بازگشت انسان مدارانه و فلسفی به زندگی ، عشق و آینده است.

اینجاست که کتاب ما را به کوچه های آشتی کنان همراه با عطر کاهگل می برد و یا سری به محله مادری در چهار منار یزد می زند و با هیاهوی کودکان بر بستر خشکرود محله، خاطره بازی می کند.جایی دیگر خیام وار بر بالای برج خاموشان بعنوان نزدیک ترین مکان کوهستانی به شهر، تکاپوی آدم ها و هیاهوی زندگانی را به تصویر می کشد و یا به هنگام گشت و گذار در محله آبشاهی (نعیم آباد) به کشت زارها و باغ های سرزنده ای می رسد که هنوز معیشت روستایی را در بطن شهر زنده نگاه داشته است.

با بررسی کلی کتاب، انگاری روح همه یادداشت ها که به گذشته ،حال و آینده دیار یزد می پردازد؛ عنصر زمان است. ضرباهنگ واژه ها، یادآور اشتیاق کلمات در کتاب در جستجوی زمان از دست رفته اثر مارسل پروست است تا رنج زیستن را با همه کام ها و ناکامی ها، خوشی ها و ناخوشی ها و آرزوهایش تقلیل دهند و برای لحظاتی هم که شده فروبنشانند. شاید به همین دلیل است که کتاب به دکتر محمد پاپلی یزدی تقدیم شده است تا نمادی باشد از شور بی پایان برای دیدن و نوشتن و تجربه کردن .