از جن گیری تا روان درمانی: تاریخچه پرفراز و نشیب آسیب شناسی روانی

در طول تاریخ، آسیب شناسی روانی مسیری پر فراز و نشیب را طی کرده تا به درک امروزی ما رسیده است. نخستین نگاه، نگاه معنوی بود که در جهان باستان و قرون وسطی حاکمیت داشت. در این دیدگاه، هر رفتار آشفته و غیرقابل کنترلی نه به عنوان اختلال روانی، بلکه تهاجم به روح تلقی می شد. باور بر این بود که ارواح خبیثه، شیاطین، طلسم یا خشم خدایان، روح فرد را آلوده یا تسخیر کرده اند. درمان نیز شامل روش هایی مانند سوراخ کردن جمجمه برای فرار روح خبیث، جن گیری و دعاخوانی، یا حتی تنبیه بدنی و زنجیر بود تا بدن رنج کشیده برای شیطان ناخوشایند شود. در این نگاه، فرد رنجور یا گناهکار بود یا قربانی جادو، نه یک بیمار.

سپس با رنسانس و عصر روشنگری، نگاه انسان دوستانه شکل گرفت. چراغ عقل گرایی روشن شد و زمزمه اینان نیز انسان اند به گوش رسید. باور اصلی این بود که این افراد بیمارند و به جای شکنجه و طرد، نیاز به مراقبت، محبت و محیط آرام دارند. جنبش درمان اخلاقی بر آن شد که رفتار انسانی و محیط حمایتی، آشفتگی روانی را کاهش می دهد. چهره هایی مانند فیلیپ پینل در فرانسه که برای نخستین بار زنجیر از پای بیماران روانی باز کرد و دوروتیا دیکس در آمریکا که برای ساخت بیمارستان به جای زندان مبارزه کرد، پایه های اتحاد درمانی و احترام به بیمار را بنا نهادند.

نقطه ضعف این نگاه، ناآگاهی از علت واقعی بیماری ها بود؛ محبت می کردند اما نمی دانستند مشکل از کجاست. سرانجام با ورود به قرن نوزدهم و بیستم، نگاه علمی متولد شد. پزشکی و روان شناسی نوین با تکیه بر مشاهده و آزمایش به جای حدس و باور، در پی یافتن علت قابل شناسایی برای هر اختلال روانی برآمدند. در مدل پزشکی، بیماری روانی همچون بیماری جسمی تلقی می شد که ریشه در مغز، اعصاب، ژن ها یا روان (افکار، هیجانات، ناخودآگاه) دارد. امیل کراپلین با دسته بندی علمی بیماری ها بر اساس نشانه ها، اساس کتابچه های تشخیصی امروزی را پایه گذاری کرد. کشف جنون ناشی از سیفلیس نشان داد که یک اختلال روانی می تواند دلیل کاملا جسمانی (میکروب) داشته باشد و امید به یافتن سایر علل زیستی را افزایش داد. در همین حال، زیگموند فروید مسیر دیگری گشود و ثابت کرد که تعارضات ناخودآگاه و آسیب های دوران کودکی نیز می توانند روان را بیمار کنند. حاصل این نگاه علمی، تولد دارودرمانی و روان درمانی مدرن بود.