معماری ایرانی
معماری ایرانی
معماری ایرانی متشکل از چند اصل پایه است که به صورت تمام و کمال در نمونه هایی از این هنر اشکار است. این اصول پایه شامل: مردم واری، پرهیز بیهودگی، نیارش، خود کفایتی و درونگرایی می باشد.
- مردم واری: توجه به نیازها و مقیاس انسانی در طراحی.
- پرهیز بیهودگی: اجتناب از تزئینات غیرضروری و تمرکز بر کارکرد.
- نیارش: دانش ساخت و ساز و پایداری بنا.
- خود کفایتی: استفاده از مصالح بومی و دانش محلی.
- درونگرایی: توجه به فضای داخلی و ایجاد حریم خصوصی.
معماری ایرانی به ۶ سبک: پارسی، پارتی، خراسانی، رازی، آذری و اصفهانی تقسیم می شود یعنی در هر دوره ی تاریخی، اصول معماری ایرانی با ظواهر مختلفی کار شده اند.
ویژگی های معماری ایرانی
- تقارن و تعادل: در بناهای ایرانی، تقارن یکی از اصول اصلی شناخته می شود. این ویژگی را می توان در بسیاری از کاخ ها، مساجد و خانه های سنتی مشاهده کرد.
- حیاط مرکزی: معمولا در خانه های سنتی ایرانی اغلب دارای یک حیاط مرکزی با حوض آب و باغچه هایی در اطراف آن هستند که به تهویه طبیعی و خنک شدن فضا کمک می کند.
- استفاده از مصالح بومی: در معماری ایرانی از متریال هایی مانند آجر، چوب، گچ، سنگ و کاشی استفاده می شود که بایستی متناسب با اقلیم هر منطقه انتخاب شوند.
- تزئینات: کاشی کاری، مقرنس کاری، گچ بری، آینه کاری و خطاطی از جمله تزئیناتی هستند که در بناهای ایرانی به وفور دیده می شوند.
- انعطاف پذیری در طراحی فضا: معماری ایرانی از فضاهای چندمنظوره بهره می برد که بسته به نیاز کاربران قابل تغییر هستند.
- توجه به اقلیم: در مناطق گرم و خشک، از بادگیرها، دیوارهای ضخیم و طاق های بلند برای تهویه و خنک نگه داشتن فضا استفاده می شود.
- گنبد و ایوان: گنبدهای زیبا و ایوان های بلند از ویژگی های بارز معماری ایرانی هستند که در بسیاری از مساجد و کاخ ها دیده می شوند.
کاربری های معماری ایرانی
مذهبی: مساجد (مسجد جامع اصفهان)، امامزاده ها (حرم امام رضا)، مدارس علمیه (مدرسه چهارباغ).
مسکونی: خانه های سنتی (خانه طباطبایی ها)، باغ خانه ها (باغ شازده ماهان)، خانه های کویری (خانه لاری ها).
حکومتی و اداری: کاخ ها (کاخ گلستان)، ارگ ها (ارگ بم)، دیوان خانه ها (عالی قاپو).
فرهنگی و آموزشی: مدارس (مدرسه سپهسالار)، کتابخانه ها (کتابخانه آستان قدس)، کاروانسراهای علمی.
تجاری: بازارها (بازار تبریز)، کاروانسراها (کاروانسرای زین الدین)، تیمچه ها (تیمچه امین الدوله).
تفریحی: باغ ها (باغ فین)، سراها، حمام ها (حمام وکیل).
ارتباطی: پل ها (پل خواجو)، راه های کاروانی، رباط ها (رباط شرف).
مصالح مورد استفاده معماری ایرانی
خشت و گل – پرکاربرد در مناطق کویری؛ مانند یزد و کاشان
آجر – رایج در دوره های مختلف، مخصوصا در مساجد و بازارها
سنگ – در بناهای مهم مانند تخت جمشید و آرامگاه ها
چوب – برای درها، سقف ها و تزئینات، مخصوصا در مناطق جنگلی
گچ – برای گچ بری های تزئینی و پوشش دیوارها
کاشی – برای تزئینات در مساجد و کاخ ها (کاشی معرق، هفت رنگ)
شیشه – برای نورگیری و تزئینات رنگی در ارسی ها
فلز (مس، برنج، آهن) – در درب ها، گنبدها و تزئینات
منبع: ایناب