جوان ، قانون و آینده

«جوان، قانون و آینده؛ بازخوانی حقوق و مسئولیت ها در روز جوان»

نویسنده : سید کیهان اسدی

پژوهشگر حقوق بین الملل و مدرس دانشگاه

S.kayhanasadi@gmail.com

مقدمه: جوان، مسئله امروز یا آینده فردا؟

روز جوان، تنها یک مناسبت تقویمی نیست؛

یادآور یک واقعیت بنیادین است:

هیچ جامعه ای بدون جوانان برخوردار از حق، امید و فرصت، آینده ندارد.

در ایران امروز، جوانان بزرگ ترین سرمایه انسانی کشورند؛ نسلی تحصیل کرده، آگاه، مطالبه گر و در عین حال گرفتار در تنگناهای اقتصادی، بیکاری، ناامنی شغلی، دشواری های معیشتی و کاهش افق های امید.

روز جوان، فرصتی است برای طرح یک پرسش اساسی:

نظام حقوقی و حکمرانی ما، تا چه اندازه جوان را «حق دار» دیده و نه صرفا «مسئله دار»؟

جوان در آینه حقوق؛ از نگاه ملی تا اسناد بین المللی

در ادبیات حقوقی معاصر، «جوان» فقط یک گروه سنی نیست؛ بلکه موضوع حقوق، سیاست گذاری و مسئولیت دولت هاست.

نگاه حقوق بین الملل :

سازمان ملل متحد در دهه های اخیر، بارها تاکید کرده است که:

• جوانان حق مشارکت در تصمیم گیری دارند

• دولت ها موظف به ایجاد فرصت های برابر برای آنان اند

• توسعه پایدار بدون توانمندسازی جوانان ممکن نیست

اسنادی چون:

• منشور ملل متحد

• اعلامیه جهانی حقوق بشر

• میثاق حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی

• و اسناد اختصاصی سازمان ملل درباره جوانان

همگی بر حقوق بنیادین نسل جوان تاکید دارند:

حق آموزش، حق کار، حق مشارکت، حق کرامت و حق آینده.

حقوق جوانان در حقوق داخلی ایران :

قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، در اصول مختلف، به طور مستقیم و غیرمستقیم به حقوق جوانان پرداخته است.

از جمله:

• حق آموزش رایگان و عادلانه

• حق اشتغال و انتخاب شغل

• حق برخورداری از تامین اجتماعی

• حق مشارکت در سرنوشت سیاسی و اجتماعی کشور

همچنین اسناد بالادستی مانند:

• سیاست های کلی جوانان

• برنامه های توسعه

• و مصوبات شورای عالی جوانان

نشان می دهد که در سطح قانون گذاری، جوان دیده شده است؛

اما چالش اصلی، فاصله میان قانون و اجراست.

اشتغال؛ مهم ترین مطالبه نسل جوان

اگر از جوانان بپرسیم مهم ترین دغدغه شان چیست، پاسخ روشن است:

کار، امنیت شغلی و معیشت.

بیکاری جوانان، تنها یک شاخص اقتصادی نیست؛

بلکه:

• تهدیدی برای کرامت انسانی

• عاملی برای مهاجرت

• و زمینه ساز آسیب های اجتماعی

در حقوق بین الملل، «حق کار شایسته» یک حق بنیادین است و دولت ها مکلف اند:

• سیاست های اشتغال زا طراحی کنند

• از کار غیررسمی و بی ثبات جلوگیری کنند

• و شرایط برابر برای ورود جوانان به بازار کار فراهم آورند.

آموزش؛ از مدرک گرایی تا مهارت محوری

آموزش بدون اشتغال، به ناامیدی می انجامد.

امروز یکی از انتقادات جدی جوانان این است که:

• سال ها تحصیل کرده اند

• اما بازار کار، جایی برای آن ها ندارد

وظیفه دولت و نهادهای آموزشی:

• پیوند آموزش با نیاز واقعی جامعه

• تقویت مهارت آموزی

• و پرهیز از تولید مدرک بدون آینده شغلی

جوان تحصیل کرده بیکار، شکست فردی نیست؛

نشانه شکست سیاست گذاری است.

مشارکت سیاسی و اجتماعی جوانان؛ حق یا تهدید؟

در بسیاری از جوامع، مشارکت جوانان هنوز با تردید نگریسته می شود؛

در حالی که حقوق بین الملل به صراحت می گوید:

جوانان حق دارند در تصمیم سازی، سیاست گذاری و آینده کشورشان نقش داشته باشند.

مشارکت جوانان:

• تهدید نیست

• هزینه نیست

• بلکه سرمایه گذاری برای ثبات آینده است

نادیده گرفتن این حق، جوان را از شهروند فعال به شهروند ناامید تبدیل می کند.

مسئولیت دولت ها؛ فراتر از شعارهای مناسبتی

روز جوان نباید به چند پیام تبریک خلاصه شود.

دولت ها وظیفه دارند:

• برنامه مشخص برای جوانان داشته باشند

• پاسخ گوی مطالبات آن ها باشند

• و از برخورد امنیتی با مطالبات مدنی پرهیز کنند

حقوق جوانان، با سخنرانی محقق نمی شود؛

با سیاست، بودجه و اراده واقعی محقق می شود.

نقش سازمان ها و نهادها :

۱. دولت

• تدوین سیاست جامع جوانان

• ایجاد اشتغال پایدار

• تضمین مشارکت جوانان در مدیریت

۲. قوه قضاییه

• حمایت از حقوق جوانان

• مقابله با تبعیض و فساد

• تضمین دادرسی عادلانه

۳. نهادهای مدنی و رسانه ها

• مطالبه گری مسئولانه

• انعکاس صدای نسل جوان

• تقویت گفت وگوی نسل ها

مصادیق عینی؛ وقتی حق به چالش کشیده می شود

• جوان تحصیل کرده ای که سال ها بیکار است

• جوان کارآفرینی که زیر فشار مقررات و تحریم ها زمین گیر شده

• جوانی که صدایش شنیده نمی شود

• جوانی که آینده اش را بیرون از مرزها جست وجو می کند

این ها «آمار» نیستند؛ هشدارهای اجتماعی اند.

روز جوان؛ روز مطالبه گری عقلانی

روز جوان باید:

• روز گفت وگوی صادقانه دولت و نسل جوان باشد

• روز بازنگری سیاست ها

• و روز شنیدن صداهای متفاوت

جوان امروز، دیگر صرفا مطالبه گر نیست؛

تحلیل گر، آگاه و پرسش گر است.

جمع بندی: جوان، ستون آینده کشور

هیچ کشوری با نادیده گرفتن جوانانش توسعه نیافته است.

حقوق جوانان:

• تجمل نیست

• لطف نیست

• بلکه الزام حقوقی و عقلانی است

آینده، جایی ساخته می شود که جوان

امید، حق و فرصت داشته باشد.

روز جوان، اگر به بازاندیشی نینجامد،

فقط یک تاریخ روی تقویم خواهد بود.